Η Ευρώπη εισέρχεται στον χειμώνα με ιστορικά χαμηλά αποθέματα φυσικού αερίου και δεν είναι σε θέση να αντέξει περαιτέρω κλυδωνισμούς στον εφοδιασμό, προειδοποίησε ο Φατίχ Μπιρόλ, επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, καθώς ο πόλεμος μεταξύ ΗΠΑ-Ισραήλ και Ιράν διαταράσσει τις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες.
Μιλώντας στο Al Jazeera, στο περιθώριο διεθνούς διάσκεψης στο Βερολίνο την Τετάρτη, ο Μπιρόλ δήλωσε ότι όλες οι περιοχές πλήττονται από τις διαταραχές στον ενεργειακό εφοδιασμό μέσω του Στενού του Ορμούζ, ωστόσο η Ευρώπη είναι ιδιαίτερα ευάλωτη. Είναι πιθανό, μάλιστα, να αντιμετωπίσει αυξανόμενο κόστος για το υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) τους επόμενους μήνες – ακόμη κι αν η ειρήνη επέστρεφε σήμερα στον Κόλπο.
«Συνήθως, πριν από τον χειμώνα, οι ευρωπαϊκές χώρες διαθέτουν μεγάλα αποθέματα φυσικού αερίου. Ωστόσο, τα αποθέματα με τα οποία εισερχόμαστε στον φετινό χειμώνα είναι πολύ χαμηλότερα από τους ιστορικούς μέσους όρους», ανέφερε, προσθέτοντας ότι η Ευρώπη ανταγωνίζεται για το φυσικό αέριο με ασιατικές χώρες, οι οποίες εξαρτώνται ακόμη περισσότερο από τη
Μέση Ανατολή.
«Εκτιμώ ότι, αν έχουμε έναν βαρύ χειμώνα, ενδέχεται να δούμε υψηλότερες τιμές φυσικού αερίου στην Ευρώπη», δήλωσε ο Μπιρόλ, επισημαίνοντας ότι ο ολοένα και πιο πολιτικοποιημένος χαρακτήρας της ενέργειας εντείνει την αβεβαιότητα. «Η κατάσταση για την Ευρώπη δεν θα είναι εύκολη ούτε φέτος ούτε του χρόνου».
Τα ευρωπαϊκά κράτη βασίζονται εδώ και καιρό στο εισαγόμενο φυσικό αέριο για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας για τη βιομηχανία, καθώς και για τη θέρμανση των κατοικιών κατά τη διάρκεια του δριμέος χειμώνα. Πριν από τον πόλεμο, σχεδόν το 1/10 του LNG που κατέληγε στην ήπειρο διερχόταν από το Στενό του Ορμούζ. Ωστόσο, οι επιθέσεις του Ιράν εναντίον πλοίων έχουν οδηγήσει σε κατακόρυφη πτώση των εισαγωγών.
Καθώς το κρύο του χειμώνα εντείνεται, οι αποθήκες φυσικού αερίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι γεμάτες κατά 72% – ποσοστό χαμηλότερο από το σύνηθες 90%. Σύμφωνα με αναλυτές, το έλλειμμα αυτό αντιστοιχεί στην ενέργεια που απαιτείται για την τροφοδοσία 10 έως 12 εκατομμυρίων νοικοκυριών.
Όπως μεταδίδουν διάφορα μέσα ενημέρωσης, οι υπουργοί Ενέργειας της ΕΕ εξετάζουν το ενδεχόμενο να ζητήσουν από τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις να περιορίσουν την κατανάλωσή τους.
Ο Μπιρόλ ανέφερε ότι προβληματιζόταν εδώ και καιρό για τους κινδύνους που ενέχει η εξάρτηση από το Στενό του Ορμούζ. Μάλιστα, αποκάλυψε ότι συχνά έθετε το εξής ερώτημα στους υποψήφιους εργαζόμενους που επιθυμούσαν να ενταχθούν στον Οργανισμό: «Τι θα κάνατε αν το Στενό έκλεινε σήμερα;»
Οι συνέπειες που προέκυψαν δεν αποτελούν, σε καμία περίπτωση, έκπληξη. Οι εντάσεις στο εναλλακτικό πέρασμα του Μπαμπ ελ Μαντέμπ, πρόσθεσε, έχουν επιδεινώσει περαιτέρω την κατάσταση.
«Οι παγκόσμιοι ηγέτες, πώς σκέφτονται άραγε;» αναρωτήθηκε ο Μπιρόλ.
«Είμαι πραγματικά απογοητευμένος που οι κυβερνήσεις δεν έλαβαν τα απαραίτητα μέτρα. Τώρα, όλοι βιάζονται να λάβουν μέτρα· οι χώρες της Μέσης Ανατολής κατασκευάζουν νέους αγωγούς και επεκτείνουν υφιστάμενους, παρακάμπτοντας το Στενό του Ορμούζ… αλλά, κατά τη γνώμη μου, αυτές οι ενέργειες έπρεπε να είχαν γίνει πολύ νωρίτερα».
Η ιστορική υπερβολική εξάρτηση της Ευρώπης
Η ΕΕ, της οποίας τα παλαιωμένα διυλιστήρια έχουν επεξεργαστεί λιγότερο αργό πετρέλαιο τα τελευταία χρόνια, αντιμετωπίζει επίσης ελλείψεις σε εισαγόμενα διυλισμένα προϊόντα, όπως το ντίζελ, το οποίο τροφοδοτεί τους τομείς των οδικών μεταφορών, της γεωργίας και της βιομηχανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ο Μπιρόλ ανέφερε ότι οι επιθέσεις της Ουκρανίας σε ρωσικά διυλιστήρια συμβάλλουν επίσης στην επερχόμενη έλλειψη ντίζελ. Όπως δήλωσε, περίπου το ένα τρίτο των ρωσικών παραδόσεων έχει διακοπεί.
Όταν η Ομάδα των Επτά (G7) συμφώνησε, τον Μάρτιο, να διαθέσει 400 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου και ντίζελ από τα στρατηγικά της αποθέματα, ο Μπιρόλ ήταν εκείνος που
συντόνισε τη διοχέτευση αυτών των αποθεμάτων έκτακτης ανάγκης στις παγκόσμιες αγορές. Ήταν η τρίτη φορά που κλήθηκε να επιβλέψει την απελευθέρωση αποθεμάτων έκτακτης ανάγκης μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022.
Ο ειδικός σε θέματα ενέργειας επισήμανε ότι, εδώ και χρόνια, ο οργανισμός του προειδοποιούσε πως η ΕΕ ήταν υπερβολικά εξαρτώμενη από τα ρωσικά καύσιμα και ότι είχε απομακρυνθεί πολύ νωρίς από την πυρηνική ενέργεια — μια πηγή που παρείχε στις χώρες τη δυνατότητα εγχώριας ενεργειακής αυτονομίας.
Όταν η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία, οι προειδοποιήσεις του επιβεβαιώθηκαν, καθώς η Μόσχα διέκοψε τις προμήθειες φυσικού αερίου ως αντίποινα για τις κυρώσεις. Η ΕΕ σχεδιάζει να απεξαρτηθεί οριστικά από το ρωσικό φυσικό αέριο, ωστόσο, εν μέσω της κρίσης στον Κόλπο, κράτη-μέλη όπως η Γαλλία έχουν αυξήσει ξανά τις παραγγελίες τους.
Περιορισμένα τα περιθώρια συγκράτησης των τιμών
Ειδικοί του κλάδου υποστηρίζουν ότι τα αποθέματα έκτακτης ανάγκης που διοχετεύονται στην αγορά έχουν περιορισμένη χρησιμότητα, καθώς εκτιμάται ότι επαρκούν μόνο για λίγους μήνες.
Ωστόσο, ο επικεφαλής της IEA υποστήριξε ότι ο οργανισμός του κατέγραψε πραγματικό αντίκτυπο – μια πτώση 20 δολαρίων στις τιμές του πετρελαίου, οι οποίες είχαν εκτοξευθεί, αμέσως μόλις οι χώρες της G7 συμφώνησαν, νωρίτερα αυτόν τον μήνα, να διαθέσουν στην αγορά 100 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου και ντίζελ.
Οι τιμές, πάντως, έχουν αρχίσει και πάλι να ανεβαίνουν. Το φυσικό αέριο έχει σημειώσει άνοδο 140% από τον Φεβρουάριο, ενώ το αργό τύπου Brent διαπραγματεύεται σε τιμές πολύ υψηλότερες των 100 δολαρίων.
Ό,τι κι αν συμβεί από εδώ και πέρα, οι επιπτώσεις του πολέμου θα είναι αισθητές για μήνες, επισήμανε ο Μπιρόλ, προσθέτοντας ότι ο πόλεμος έχει αλλάξει ανεπιστρεπτί τον τρόπο με τον οποίο η ενέργεια διακινείται ανά τον κόσμο.
Παράλληλα, μεταβάλλει και το πολιτικό τοπίο στην Ευρώπη, σημείωσε. Η Ρωσία χρησιμοποίησε το φυσικό αέριο ως όπλο. Την ίδια στιγμή, λαϊκιστικά κόμματα –από τη Γαλλία έως τη Γερμανία– αξιοποιούν την αυξανόμενη λαϊκή οργή για να παρουσιάσουν τις κυβερνήσεις του πολιτικού κατεστημένου ως ανίκανες.
«Δεν έχω ξαναδεί ποτέ τη σκοτεινή και μακρά σκιά της γεωπολιτικής να κυριαρχεί τόσο έντονα στον ενεργειακό τομέα», παρατήρησε ο αξιωματούχος. «Ο κόσμος έχει περάσει από πολλές δύσκολες περιόδους, αλλά αυτή είναι η χειρότερη όσον αφορά την κυριαρχία της γεωπολιτικής στο ενεργειακό παιχνίδι. Σήμερα, η ενέργεια δεν αντιμετωπίζεται ως επιχειρηματικό ζήτημα, αλλά ως μέσο πολιτικής πίεσης. Ως άνθρωπος που δραστηριοποιείται στον τομέα της ενέργειας, αυτό με ανησυχεί».
Η ΕΕ διαθέτει ακόμη περίπου το 80% των αποθεμάτων έκτακτης ανάγκης της, και ο Μπιρόλ ελπίζει ότι δεν θα χρειαστεί να επιβλέψει μια τέταρτη διάθεση αποθεμάτων στην αγορά. Ωστόσο, τόνισε ότι η παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα δεν αντέχει άλλους κλυδωνισμούς.
«Ελπίζω πραγματικά ότι και τα δύο στενά θα ανοίξουν σύντομα και χωρίς όρους· διαφορετικά, στον ενεργειακό τομέα, δεν διαθέτουμε πλέον επαρκή περιθώρια ασφαλείας ώστε να διατηρήσουμε τις τιμές στα σημερινά επίπεδα», κατέληξε
