ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΟ: Καθηγητές Στατιστικής κρούουν μέσω του tilegrafimanews.gr το καμπανάκι του κινδύνου – Κάτοικοι χωριών με 50 και 60 ανθρώπους ζητούν γενναία ευρωπαϊκά κίνητρα για να επιστρέψουν οι νέοι στην περιφέρεια
Ρεπορτάζ: Παντελής Χαριτάκης
Η Ελλάδα δεν βρίσκεται απλώς μπροστά σε ένα δημογραφικό πρόβλημα. Βρίσκεται αντιμέτωπη με μια αργή αλλά βαθιά εθνική συρρίκνωση, η οποία αποτυπώνεται πλέον στα μαιευτήρια, στα σχολεία, στα χωριά, ακόμη και στις άδειες εκκλησίες της περιφέρειας.
Τα νεότερα στοιχεία του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών προκαλούν συναγερμό. Από περίπου 148.000 γεννήσεις ετησίως την περίοδο 1979-1980, η χώρα υποχώρησε σε περίπου 67.000 το 2024-2025. Μέσα σε λιγότερο από μισό αιώνα, δηλαδή, οι γεννήσεις μειώθηκαν περισσότερο από το μισό.
Καθηγητές Στατιστικής χαρακτηρίζουν την κατάσταση εξαιρετικά επικίνδυνη, επισημαίνοντας ότι η δημογραφική κατάρρευση δεν αποτελεί μόνο κοινωνικό ζήτημα. Επηρεάζει την οικονομία, το ασφαλιστικό σύστημα, την αγορά εργασίας, την εθνική ασφάλεια και τελικά την ίδια τη δυνατότητα της χώρας να διατηρήσει ζωντανή την περιφέρειά της.
Έξι περιοχές έχασαν πάνω από τις μισές γεννήσεις
Μεταξύ 2009 και 2024 οι γεννήσεις στην Ελλάδα μειώθηκαν κατά περίπου 42%, από 117.440 σε 68.310. Στη Θεσπρωτία, στα Γρεβενά, στη Φθιώτιδα, στην Κοζάνη, στην Ευρυτανία και στη Φλώρινα η πτώση ξεπέρασε το 50%.
Πρόκειται για περιοχές που έχουν ήδη πληρώσει βαρύ τίμημα από την ανεργία, την αποβιομηχάνιση, την αποχώρηση των νέων και τη συγκέντρωση οικονομικών ευκαιριών στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη.
Η εικόνα είναι ηπιότερη στις Κυκλάδες και στη Ζάκυνθο, όπου η μείωση περιορίστηκε κάτω από το 15%. Ακόμη πιο χαρακτηριστικό είναι ότι το 2024 μόνο πέντε από τις 74 Περιφερειακές Ενότητες –Θήρας, Μυκόνου, Κω, Νάξου και Ρεθύμνου– κατέγραψαν περισσότερες γεννήσεις από θανάτους.
Η αντοχή αυτών των νησιωτικών περιοχών συνδέεται κυρίως με τον τουρισμό, την απασχόληση και την παρουσία νεότερου πληθυσμού. Δεν πρόκειται, ωστόσο, για γενικευμένη αντιστροφή της υπογεννητικότητας.
Χωριά 50 κατοίκων – Εκκλησίες χωρίς παιδιά
Πίσω από τους αριθμούς υπάρχουν κοινότητες που σβήνουν. Κάτοικοι χωριών με μόλις 50 ή 60 μόνιμους κατοίκους τονίζουν στο tilegrafimanews.gr ότι οι περισσότεροι άνθρωποι που απέμειναν είναι ηλικιωμένοι. Νέοι γάμοι σπανίζουν, παιδιά δεν γεννιούνται και σπίτια παραμένουν κλειστά για το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου.
Σε αρκετά χωριά δεν λειτουργεί πλέον σχολείο. Η λειτουργία στην εκκλησία τελείται μπροστά σε ελάχιστους γέροντες, ενώ σε πανηγύρεις που κάποτε συγκέντρωναν δεκάδες οικογένειες σήμερα προσέρχονται κυρίως ηλικιωμένοι και επισκέπτες.
Το 2024 καταγράφηκαν σε εθνικό επίπεδο 184 θάνατοι ανά 100 γεννήσεις, όταν το 2009 αντιστοιχούσαν 92 θάνατοι. Σε ορισμένες περιοχές η αναλογία έφτασε τους 376 θανάτους ανά 100 γεννήσεις. Μόνο στην πενταετία 2021-2025 οι θάνατοι ξεπέρασαν τις γεννήσεις κατά περίπου 290.000.
Τι κάνει η Ευρωπαϊκή Ένωση;
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαθέτει από το 2023 τη λεγόμενη «εργαλειοθήκη για τη δημογραφία», η οποία προβλέπει στήριξη των γονέων, ενίσχυση των νέων, ενεργοποίηση των μεγαλύτερων ηλικιών και διαχείριση της νόμιμης μετανάστευσης. Υπάρχουν επίσης η Πολιτική Συνοχής, τα αγροτικά ταμεία και το Μακροπρόθεσμο Όραμα για τις Αγροτικές Περιοχές. Οι προβλέψεις αυτές, όμως, παραμένουν διάσπαρτες και εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις κυβερνήσεις των κρατών-μελών. Ευρωπαϊκή Επιτροπή – Δημογραφική αλλαγή
Την ίδια ώρα, η Ευρώπη κινητοποιεί τεράστιους πόρους για την άμυνα και τη στήριξη της Ουκρανίας. Η ασφάλεια της Ευρώπης ασφαλώς έχει γεωπολιτική σημασία. Όμως ποια Ευρώπη θα προστατεύεται σε μερικές δεκαετίες, εάν ολόκληρες περιφέρειες αδειάσουν από νέους ανθρώπους;
Η κριτική δεν είναι ότι πρέπει να εγκαταλειφθεί η Ουκρανία. Είναι ότι η δημογραφική επιβίωση της ίδιας της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται με ευχολόγια, πιλοτικά προγράμματα και κατακερματισμένες επιδοτήσεις.
Όχι άλλα «ψίχουλα» – Ειδικό ευρωπαϊκό σχέδιο επιστροφής
Το ΤηλεγράφημαNews.gr τονίζει ότι απαιτείται αυτοτελές ευρωπαϊκό ταμείο δημογραφικής και περιφερειακής αναγέννησης, με πραγματικά ισχυρά κίνητρα:
- επιδότηση έως και 80% για αγορά ή ανακαίνιση κατοικίας σε χωριά,
- φορολογική απαλλαγή νέων οικογενειών για δέκα χρόνια,
- εγγυημένο παιδικό σταθμό, σχολείο και πρόσβαση σε γιατρό,
- χρηματοδότηση νέων αγροτών και μικρών επιχειρήσεων χωρίς εξοντωτική γραφειοκρατία,
- γρήγορο διαδίκτυο και ειδικά κίνητρα τηλεργασίας,
- γενναία οικονομική ενίσχυση για κάθε παιδί που γεννιέται και μεγαλώνει στην περιφέρεια.
Η Ευρώπη δεν χρειάζεται άλλη μία έκθεση που θα καταγράφει την ερήμωση. Χρειάζεται πολιτική που θα κάνει έναν νέο άνθρωπο να μπορεί να επιστρέψει, να δημιουργήσει δουλειά, να αποκτήσει σπίτι και να μεγαλώσει οικογένεια στον τόπο του. Διαφορετικά, σύντομα δεν θα συζητάμε για χωριά που κινδυνεύουν να ερημώσουν, αλλά για χωριά που θα υπάρχουν μόνο στους χάρτες και στις αναμνήσεις.
