Μαρία Ευθυμίου: Η ιστορικός Μαρία Ευθυμίου, σε πρόσφατη συνέντευξή της, αναφέρθηκε στην πολιτική ιστορία της Ελλάδας, σημειώνοντας ότι η χώρα μας βρίσκεται σε μια «διαρκή εμφύλια σύγκρουση» από το 1915.
Του Παντελή Χαριτάκη
Η παρατήρησή της φωτίζει ένα στοιχείο του εθνικού μας βίου που συχνά αποφεύγουμε να εξετάσουμε: την ιστορική και πολιτική διχόνοια, η οποία, σύμφωνα με την ίδια, δεν έχει πάψει να υπάρχει στις πολιτικές και κοινωνικές μας σχέσεις.
Η ιστορικός παρατήρησε πως η ιστορία, σε κάθε χώρα, καταγράφεται μέσα από το εθνικό φίλτρο, το οποίο διαμορφώνει τα γεγονότα και τη σημασία τους. Στην Ελλάδα, ορισμένοι εθνικοί ιστορικοί, όπως ο Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος, προσπάθησαν να κρατήσουν έναν ισορροπημένο τόνο, προσφέροντας ένα αφήγημα που θα ένωνε τους Έλληνες. Ωστόσο, ο 20ός αιώνας υπήρξε γεμάτος από έντονες πολιτικές συγκρούσεις, ξεκινώντας από τον Εθνικό Διχασμό του 1915, ο οποίος δίχασε βαθιά την κοινωνία, και συνεχίζοντας με την αντιπαράθεση μεταξύ βενιζελικών και βασιλικών. Από την περίοδο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και μέχρι σήμερα, οι πολιτικές και κοινωνικές αντιπαραθέσεις, που συνεχίζουν να φέρνουν διαιρέσεις, καθορίζονται από τα στρατόπεδα των δεξιών και των αριστερών.
Η κυρία Ευθυμίου τόνισε ότι αυτή η συνεχής «εμφυλιακή» σύγκρουση είναι αυτοκαταστροφική, ακόμα και αν δεν εκδηλώνεται πια με βία, όπως στο παρελθόν. Ο διχασμός στην πολιτική μας ζωή, σύμφωνα με την ίδια, παραμένει έντονος, με τους πολίτες και τους πολιτικούς να έχουν μάθει να ακυρώνουν εντελώς τη θέση του αντιπάλου, αντί να συζητούν και να συνθέτουν τις απόψεις τους. Αυτό, όπως ανέφερε, είναι τοξικό και ανόητο, καθώς η συνεχιζόμενη άρνηση κατανόησης του άλλου οδηγεί τη χώρα σε στασιμότητα και κοινωνική αποδυνάμωση.
Παρά την κριτική της ματιά, η ιστορικός εξέφρασε και μια συγκρατημένη αισιοδοξία. Παρατηρεί ότι στην κοινωνία υπάρχει πλέον μια αντίδραση απέναντι στη μόνιμη καταγγελία και απαξίωση του πολιτικού αντιπάλου. Ο πολίτης δείχνει να απορρίπτει την ισοπεδωτική κριτική και αντιλαμβάνεται πως ο πολιτικός διάλογος και η αποδοχή διαφορετικών απόψεων είναι απαραίτητες για την πρόοδο. Ο σεβασμός και η διάθεση συνεργασίας, σύμφωνα με την ιστορικό, είναι οι δρόμοι για να σταματήσει αυτός ο μακροχρόνιος «εμφύλιος».
Η κυρία Ευθυμίου σχολίασε, επίσης, την άνοδο της ακροδεξιάς, την οποία συσχέτισε με το προσφυγικό ζήτημα, ένα θέμα που προβληματίζει πολλές ευρωπαϊκές κοινωνίες και δεν μπορεί να αγνοηθεί. Υπογράμμισε ότι το προσφυγικό απαιτεί ρεαλιστική και ορθολογική διαχείριση, χωρίς υπερβολές ή «πολιτικώς ορθά» στερεότυπα, που ενδέχεται να κρύβουν τα πραγματικά προβλήματα. Επέκρινε, επίσης, την ανεπαρκή στάση της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε αυτό το θέμα, θεωρώντας ότι η Ε.Ε. πρέπει να επιδείξει μεγαλύτερη ικανότητα και ενότητα σε ζητήματα τόσο καίρια όσο το μεταναστευτικό.
Ένα άλλο θέμα που απασχόλησε τη συνέντευξη της ιστορικού ήταν η διδασκαλία της ιστορίας στην Ελλάδα. Κατά την άποψή της, η εκπαίδευση βασίζεται υπερβολικά στην αποστήθιση γεγονότων, κάτι που αφαιρεί από το μάθημα της ιστορίας τον ουσιαστικό του ρόλο: τη διαμόρφωση της κριτικής σκέψης. Η ιστορία, σημείωσε, μπορεί να εμπνεύσει και να δημιουργήσει πολίτες με βαθύτερη κατανόηση του παρελθόντος και όχι απλώς να εντυπωσιάσει με χρονολογίες και ονόματα.
Η Μαρία Ευθυμίου ολοκλήρωσε τις σκέψεις της με έναν ενδιαφέροντα σχολιασμό για την ελληνική κοινωνία, περιγράφοντάς την σαν μια κοινωνία με διττή προσωπικότητα, που έχει τα «δύο πρόσωπα του Ιανού»: από τη μία πλευρά, επιδεικνύουμε στοιχεία τοξικότητας, ηττοπάθειας και διχόνοιας, ενώ από την άλλη, διαθέτουμε και έναν φιλόξενο, ζεστό και ευγενικό χαρακτήρα. Η πρόκληση, σύμφωνα με την ιστορικό, είναι να καλλιεργήσουμε την όμορφη πλευρά του εαυτού μας, ώστε να βελτιωθεί η κοινωνική μας συνοχή και να καταφέρουμε να ζήσουμε με περισσότερη ομόνοια και λιγότερο διχασμό.
Η ιστορικός μας καλεί να κοιτάξουμε το παρελθόν μας με ειλικρίνεια και να διδαχθούμε από αυτό, ώστε να μην επαναλάβουμε τα ίδια λάθη. Ο δρόμος για μια πιο ώριμη κοινωνία είναι, σύμφωνα με την ίδια, η κατανόηση, η συνύπαρξη και η αποδοχή της διαφορετικότητας.
