ΑΓΡΟΤΙΚΑ ΝΕΑ: Σε τροχιά έντονων ανακατατάξεων και σοβαρών δημοσιονομικών αμφισβητήσεων εισέρχεται ο πρωτογενής τομέας της Ευρώπης, καθώς οι τρέχουσες διεργασίες για την αναθεώρηση της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής διαμορφώνουν ένα τοπίο αυξημένης αβεβαιότητας.
Του Παντελή Χαριτάκη
Διαβάστε όλες τις ειδήσεις από το tilegrafimanews.gr
News: Η απουσία ενός σαφώς καθορισμένου χρηματοδοτικού πλαισίου δημιουργεί ισχυρούς τριγμούς στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις, απειλώντας να συρρικνώσει την παραγωγική βάση της Γηραιάς Ηπείρου και να επιταχύνει τη βίαιη αναδιάρθρωση του κλάδου. Ανάμεσα στα κράτη-μέλη που βρίσκονται στο επίκεντρο αυτής της οικονομικής καταιγίδας, η Ελλάδα κατέχει μία από τις πλέον ευάλωτες θέσεις, με τις εκτιμήσεις να δείχνουν σημαντική υποχώρηση των εσόδων ανά εκτάριο.
Η τρέχουσα πολιτική συγκυρία βρίσκει τους υπουργούς Γεωργίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε αναζήτηση κοινού βηματισμού. Η προσπάθεια για τη διαμόρφωση μιας ενιαίας διαπραγματευτικής γραμμής προσκρούει στο θεμελιώδες πρόβλημα της έλλειψης εγκεκριμένων κονδυλίων. Η ευρωπαϊκή δεξαμενή σκέψης Farm Europe, μέσα από την πλέον πρόσφατη παρέμβασή της με τίτλο «Γεωργικό Συμβούλιο και ΚΑΠ: Αντιμέτωποι με την πραγματικότητα», υπογραμμίζει ότι οι προτεινόμενες κατευθύνσεις αναλίσκονται σε τεχνικές προσαρμογές. Παραμερίζοντας τη χάραξη μιας μακρόπνοης στρατηγικής, το ενδιαφέρον εστιάζεται στον ανακαθορισμό της εννοιολογικής υπόστασης των αγροτικών δραστηριοτήτων και στην παροχή μεγαλύτερης ευελιξίας στα κράτη, περιορίζοντας παράλληλα τη δυνατότητα παρέμβασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής μέσω εθνικών συστάσεων.
Η αβεβαιότητα του προϋπολογισμού και τα τρία σενάρια περικοπών
Ο σχεδιασμός της επόμενης ημέρας για εκατομμύρια παραγωγούς πραγματοποιείται ουσιαστικά στο κενό. Η αδυναμία πρόβλεψης των διαθέσιμων πόρων καθιστά κάθε επενδυτική πρωτοβουλία εξαιρετικά επίφοβη, ενώ παράλληλα φρενάρει τις διαδικασίες για την ανανέωση των γενεών στον πρωτογενή τομέα. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ανάλυσης, στο τραπέζι των συζητήσεων βρίσκονται τρία βασικά σενάρια για το μέλλον του αγροτικού ταμείου:
- Σενάριο Οριζόντιας Μείωσης 20%: Αποτελεί την κεντρική πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία συνεπάγεται άμεση αφαίρεση σημαντικών πόρων από τις άμεσες ενισχύσεις.
- Σενάριο Μερισμένης Προσαρμογής 10%: Προβλέπει ηπιότερη προσαρμογή, παρέχοντας τη δυνατότητα στα κράτη-μέλη που το επιθυμούν να διατηρήσουν τα υφιστάμενα επίπεδα χρηματοδότησης μέσω συμπληρωματικών μηχανισμών.
- Σενάριο Δημοσιονομικής Λιτότητας (30% ή περισσότερο): Εκπορεύεται από τις πιέσεις κρατών-μελών που τάσσονται υπέρ του δραστικού περιορισμού των κοινοτικών δαπανών.
Η συνύπαρξη αυτών των τόσο αποκλινουσών προτάσεων επιτείνει το αίσθημα ανασφάλειας. Η χάραξη μακροπρόθεσμης αγροτικής πολιτικής καθίσταται σχεδόν αδύνατη όταν η κύρια πηγή χρηματοδοτικής στήριξης παραμένει μετέωρη.
Η εικόνα στην Ελλάδα: Απώλειες έως και 169 ευρώ ανά εκτάριο
Για την ελληνική γεωργία, τα ευρήματα της μελέτης αποτυπώνουν μια εξαιρετικά πιεστική πραγματικότητα. Ενώ σε πανευρωπαϊκό επίπεδο η μέση μείωση του εισοδήματος εκτιμάται στα 94 ευρώ ανά εκτάριο σε βάθος χρόνου (έως το 2035), η Ελλάδα καταγράφει μία από τις υψηλότερες δυνητικές απώλειες, η οποία αγγίζει τα 169 ευρώ ανά εκτάριο.
Οι εν λόγω υπολογισμοί έχουν συμπεριλάβει τις προσδοκώμενες αποδόσεις από την αύξηση της παραγωγικότητας μέσω της χρήσης νέων γονιδιωματικών τεχνικών και της ψηφιοποίησης της παραγωγής. Ωστόσο, η υλοποίηση αυτών των τεχνολογικών αλμάτων προϋποθέτει την ύπαρξη επενδυτικής κεφαλαιακής επάρκειας, τη στιγμή που το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων καλείται να διαχειριστεί τις έντονες πιέσεις που δέχεται το εγχώριο αγροτικό εισόδημα από το αυξημένο κόστος παραγωγής.
| Γεωγραφική Περιοχή / Κράτος | Εκτιμώμενη Μεταβολή Εισοδήματος (ανά εκτάριο) | Βασικοί Παράγοντες Επηρεασμού |
|---|---|---|
| Ευρωπαϊκή Ένωση (Μέσος Όρος) | -94 € | Συνδυασμός περικοπών ΚΑΠ και μερικής αύξησης παραγωγικότητας. |
| Ελλάδα | -169 € | Μικρός κλήρος, υψηλό κόστος εισροών, περιορισμένη επενδυτική ευελιξία. |
| Σλοβακία (Ακραίες Περιπτώσεις) | Έως -60% | Δομικές αλλαγές στο μοντέλο ενισχύσεων και επιβολή πλαφόν. |
Αν και ο αριθμός των 169 ευρώ αποτελεί μέσο όρο και δεν μεταφράζεται σε οριζόντια απώλεια για κάθε παραγωγό, αναδεικνύει την ένταση των δομικών προβλημάτων που θα αντιμετωπίσει ο εγχώριος πρωτογενής τομέας.
Η ανεπάρκεια των συμπληρωματικών πόρων και ο κίνδυνος αναδιάρθρωσης
Η ιδέα της αξιοποίησης έως και 45 δισεκατομμυρίων ευρώ από το αποθεματικό του Εθνικού και Περιφερειακού Σχεδίου δεν φαίνεται ικανή να δώσει οριστική λύση. Η ανάλυση του Farm Europe δείχνει ότι η συγκεκριμένη ένεση ρευστότητας μπορεί να αναπληρώσει μόλις το 7% έως 40% των χαμένων πόρων, ανάλογα με την ιδιαιτερότητα κάθε κράτους-μέλους. Επιπλέον, οι υπολογισμοί αυτοί στηρίζονται στην παραδοχή ότι δεν θα προκύψουν νέες διεθνείς αναταράξεις και ότι η σύνθεση της ΕΕ θα παραμείνει στα 27 μέλη, χωρίς να συνυπολογίζεται το δημοσιονομικό βάρος ενδεχόμενων μελλοντικών διευρύνσεων.
Παράλληλα, η τάση διεύρυνσης των επιλέξιμων δράσεων του Ταμείου Αγροτικής Ανάπτυξης δημιουργεί συνθήκες έντονου ανταγωνισμού μεταξύ διαφορετικών προτεραιοτήτων. Η επιβολή ανώτατων ορίων στις ενισχύσεις (capping) με σκοπό την προστασία των μεσαίων εκμεταλλεύσεων ενδέχεται να αφήσει απροστάτευτες μονάδες που θα υποστούν καίριο πλήγμα στο εισόδημά τους.
Στρατηγική αυτονομία και διακύβευμα για την επόμενη ημέρα
Η συζήτηση για το μέλλον της ΚΑΠ αγγίζει τον πυρήνα της ευρωπαϊκής πολιτικής για τη στρατηγική αυτονομία. Η επίτευξη παραγωγικής ανεξαρτησίας καθίσταται ανέφικτη όταν αποδυναμώνεται η ίδια η παραγωγική βάση. Η γεωργία αποτελεί τον θεμέλιο λίθο της επισιτιστικής ασφάλειας, της συνοχής της υπαίθρου και της ανθεκτικότητας των εφοδιαστικών αλυσίδων. Τυχόν συρρίκνωσή της θα οδηγήσει σε αυξημένη εξάρτηση από εισαγωγές από τρίτες χώρες.
Ενόψει των τελικών αποφάσεων, οι παραγωγοί καλούνται να προετοιμαστούν για ένα περιβάλλον που χαρακτηρίζεται από:
- Διαρκή αβεβαιότητα ως προς το ύψος των άμεσων ενισχύσεων.
- Αυξημένη πίεση στο καθαρό γεωργικό εισόδημα λόγω της ανισορροπίας μεταβλητού κόστους και επιδοτήσεων.
- Δυσκολία στη λήψη αποφάσεων για νέες τεχνολογικές και περιβαλλοντικές επενδύσεις.
- Επιτάχυνση των συγκεντρώσεων γης και της αναδιάρθρωσης των εκμεταλλεύσεων.
- Επιτακτική ανάγκη για στοχευμένα εθνικά μέτρα προστασίας της παραγωγής.
Η ισορροπία ανάμεσα στην πράσινη μετάβαση, τον εκσυγχρονισμό και την οικονομική βιωσιμότητα των καλλιεργητών αποτελεί το μεγάλο στοίχημα που θα κρίνει τη βιωσιμότητα της ευρωπαϊκής υπαίθρου τα επόμενα χρόνια.
