ΕΕ: Την ανάγκη να τεθούν σαφείς και αυστηρές προϋποθέσεις για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων πριν από οποιαδήποτε δημιουργία «κέντρων επιστροφής» (return hubs) εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπογραμμίζει ο Επίτροπος Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Συμβουλίου της Ευρώπης, Μάικλ Ο’Φλάερτι, με επιστολές που έδωσε στη δημοσιότητα και απέστειλε στους υπουργούς Μετανάστευσης πέντε κρατών-μελών: της Ελλάδας, της Γερμανίας, της Αυστρίας, της Δανίας και των Κάτω Χωρών.
Οι επιστολές έρχονται σε μια περίοδο κατά την οποία αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις προωθούν την ιδέα δημιουργίας δομών σε τρίτες χώρες, όπου θα μεταφέρονται μετανάστες των οποίων η αίτηση ασύλου έχει απορριφθεί ή οι οποίοι δεν διαθέτουν νόμιμο δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ όπως αναφέρει η ΕΡΤ.
Η σχετική συζήτηση έχει ενταθεί μετά την παρουσίαση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή του νέου πλαισίου για τις επιστροφές, το οποίο προβλέπει τη δυνατότητα ανάπτυξης συνεργασιών με τρίτες χώρες υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Τι απαντά ο Πλεύρης
Στην επιστολή που απευθύνεται προς τον υπουργό Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνο Πλεύρη, ο Επίτροπος σημειώνει ότι η ελληνική Βουλή ενέκρινε τον Ιούνιο νομοθετική ρύθμιση που επιτρέπει τη δημιουργία κέντρων επιστροφής σε χώρες-εταίρους εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Παράλληλα, επισημαίνει ότι η ελληνική κυβέρνηση έχει ανακοινώσει πως βρίσκεται ήδη σε συνομιλίες με δύο αφρικανικά κράτη, με στόχο οι σχετικές διακρατικές συμφωνίες να ολοκληρωθούν έως το τέλος του 2026 και οι πρώτες δομές να τεθούν σε λειτουργία από το 2027.
Οι τέσσερις βασικές προϋποθέσεις που θέτει ο Επίτροπος
Ο Μάικλ Ο’Φλάερτι στηρίζει τις επισημάνσεις του στα συμπεράσματα ειδικής έκθεσης που είχε δημοσιεύσει τον Σεπτέμβριο του 2025, στην οποία προειδοποιούσε ότι η μεταφορά ανθρώπων σε κέντρα επιστροφής εκτός της ΕΕ μπορεί να δημιουργήσει σοβαρούς κινδύνους παραβίασης θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται πιθανές παραβιάσεις της αρχής της μη επαναπροώθησης (non-refoulement), της απαγόρευσης βασανιστηρίων ή απάνθρωπης μεταχείρισης, της απαγόρευσης συλλογικών απελάσεων, καθώς και της προστασίας από αυθαίρετη κράτηση.
Με βάση αυτά τα ευρήματα, ο Επίτροπος προτείνει τέσσερις θεμελιώδεις εγγυήσεις που, όπως υποστηρίζει, θα πρέπει να αποτελέσουν απαραίτητη προϋπόθεση για οποιαδήποτε τέτοια πρωτοβουλία.
Πρώτη προϋπόθεση είναι η εκπόνηση ολοκληρωμένης αξιολόγησης κινδύνου πριν από τη σύναψη οποιασδήποτε συμφωνίας. Η αξιολόγηση αυτή θα πρέπει να εξετάζει τόσο τους άμεσους όσο και τους έμμεσους κινδύνους για τα ανθρώπινα δικαιώματα και να συνοδεύεται από συγκεκριμένα μέτρα πρόληψης και περιορισμού τους.
Η δεύτερη αφορά τη δημιουργία ανεξάρτητου μηχανισμού συνεχούς εποπτείας, ο οποίος θα παρακολουθεί την εφαρμογή των συμφωνιών και θα έχει τη δυνατότητα να εισηγείται ακόμη και την αναστολή της συνεργασίας, εφόσον διαπιστωθούν παραβιάσεις.
Τρίτη προϋπόθεση είναι οι συμφωνίες με τις τρίτες χώρες να έχουν δεσμευτικό νομικό χαρακτήρα και να περιλαμβάνουν ρήτρες προστασίας ανθρωπίνων δικαιωμάτων που θα μπορούν να εφαρμοστούν στην πράξη.
Τέλος, ο Επίτροπος ζητά πλήρη διαφάνεια, με δημοσιοποίηση των αξιολογήσεων κινδύνου, των σχεδίων αντιμετώπισης πιθανών παραβιάσεων και των ίδιων των διακρατικών συμφωνιών, ώστε να διασφαλίζεται ουσιαστικός κοινοβουλευτικός, δημόσιος και δικαστικός έλεγχος.
Η απάντηση της ελληνικής κυβέρνησης
Η Αθήνα απάντησε άμεσα στις επισημάνσεις του Επιτρόπου. Σε επιστολή που διαβιβάστηκε μέσω της Μόνιμης Αντιπροσωπείας της Ελλάδας στο Συμβούλιο της Ευρώπης, υπό τον πρέσβη Νικόλαο Σιγάλα, ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνος Πλεύρης ευχαριστεί τον Μάικλ Ο’Φλάερτι για τις παρατηρήσεις του και επαναλαμβάνει ότι η Ελλάδα εφαρμόζει τη μεταναστευτική της πολιτική με πλήρη συμμόρφωση προς το διεθνές και το ευρωπαϊκό δίκαιο.
Ο υπουργός επισημαίνει ότι, καθώς οι σχετικές διαβουλεύσεις βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, κάθε πιθανή συμφωνία θα βασιστεί στο ισχύον ενωσιακό πλαίσιο, συμπεριλαμβανομένου του νέου Κανονισμού για τις Επιστροφές, αλλά και στις διεθνείς νομικές υποχρεώσεις των κρατών που θα συμμετάσχουν.
Παράλληλα, χαρακτηρίζει τα κέντρα επιστροφής ως ένα «θεμιτό εργαλείο πολιτικής» στο πλαίσιο μιας συνολικής στρατηγικής διαχείρισης της μετανάστευσης, με σκοπό να διευκολύνεται η επιστροφή όσων δεν διαθέτουν νόμιμο δικαίωμα παραμονής στην Ευρωπαϊκή Ένωση, υπογραμμίζοντας ότι αυτό θα γίνεται με πλήρη σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων και της αρχής της μη επαναπροώθησης.
Ο Θάνος Πλεύρης καταλήγει επισημαίνοντας ότι οι ελληνικές υπηρεσίες παραμένουν διαθέσιμες για τη συνέχιση του διαλόγου με τον Επίτροπο, στο πλαίσιο της διαμόρφωσης της νέας ευρωπαϊκής πολιτικής για τις επιστροφές.
Η ευρωπαϊκή συζήτηση συνεχίζεται
Ο Μάικλ Ο’Φλάερτι υπενθυμίζει στις επιστολές του ότι, ακόμη και όταν οι επιστροφές πραγματοποιούνται μέσω συνεργασιών με τρίτες χώρες, η ευθύνη των κρατών-μελών για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων δεν παύει να υφίσταται.
Όπως επισημαίνει, οι κυβερνήσεις οφείλουν να διασφαλίζουν ότι κάθε σχετική πρωτοβουλία είναι απολύτως συμβατή με το διεθνές δίκαιο, την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τις διεθνείς συνθήκες για την προστασία των προσφύγων και των μεταναστών.
Το ζήτημα των «return hubs» αναμένεται να παραμείνει ψηλά στην ευρωπαϊκή ατζέντα τους επόμενους μήνες, καθώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδιώκει να αυξήσει την αποτελεσματικότητα των επιστροφών των μεταναστών χωρίς ταξιδιωτικά έγγραφα, ενώ οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και θεσμικά όργανα του Συμβουλίου της Ευρώπης ζητούν να υπάρξουν αυστηρές εγγυήσεις ώστε οι νέες πολιτικές να μην οδηγήσουν σε παραβιάσεις θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Πηγή: skai.gr
