Oι ασάφειες στη διατύπωση που αποδέχθηκαν οι Αμερικανοί διαπραγματευτές στην προσωρινή συμφωνία κατάπαυσης του πυρός με το Ιράν έγινε ξεκάθαρο ήδη, λιγότερο από δύο εβδομάδες μετά την υπογραφή της, ότι τους στοιχειώνουν, σύμφωνα με ανάλυση στους New York Times
Εγινε πιο σαφές με την έξαρση της βίας των τελευταίων 24ωρων, η οποία ξεκίνησε την Πέμπτη, όταν ιρανικές δυνάμεις έπληξαν πλοίο μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων που διέπλεε τα Στενά του Ορμούζ, μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες οδούς για τη μεταφορά πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Το μνημόνιο που συμφώνησαν οι δύο πλευρές προβλέπει ότι το Ιράν θα «λάβει όλα τα αναγκαία μέτρα, καταβάλλοντας τις καλύτερες δυνατές προσπάθειες για την ασφαλή διέλευση των εμπορικών πλοίων» από τα Στενά του Ορμούζ για διάστημα 60 ημερών. Ωστόσο, οι όροι «αναγκαία μέτρα» και «καλύτερες δυνατές προσπάθειες» δεν ορίζονται με σαφήνεια.
Η ερμηνεία στη διατύπωση
Η Τεχεράνη φαίνεται να ερμήνευσε αυτή τη διατύπωση ως δικαίωμα να καθορίζει η ίδια τη διαδρομή που οφείλουν να ακολουθούν τα πλοία. Λίγες ώρες πριν από την επίθεση στο εμπορικό πλοίο, το Ιράν είχε προειδοποιήσει ότι η μοναδική επιτρεπόμενη διέλευση από τα Στενά ήταν μέσω των δικών του χωρικών υδάτων.
Επιχείρησε έτσι να αποτρέψει τη χρήση εναλλακτικής διαδρομής στη νότια πλευρά των Στενών, κατά μήκος των ακτών του Ομάν, την οποία υποστηρίζουν οι Ηνωμένες Πολιτείες.
«Η προσωρινή συμφωνία βασίστηκε σκόπιμα σε ευέλικτες διατυπώσεις, επειδή πιθανότατα μόνο έτσι μπορούσε να επιτευχθεί», σύμφωνα με τη Νικόλ Γκραγιέφσκι, επίκουρη καθηγήτρια στο Κέντρο Διεθνών Σπουδών του Sciences Po στο Παρίσι.
Η ίδια εκτίμησε ότι η ασάφεια της συμφωνίας έχει οδηγήσει τις δύο πλευρές στο να επιχειρούν να διαμορφώσουν τα τετελεσμένα προς όφελός τους, πριν διευκρινιστούν τα αμφισβητούμενα σημεία σε οριστική συμφωνία.
Ο Γκρέγκορι Μπριου, ανώτερος αναλυτής του Eurasia Group, υποστήριξε ότι το Ιράν δοκιμάζει τα όρια της επιρροής του στα Στενά του Ορμούζ.
«Αν μία περιορισμένη στρατιωτική ενέργεια αρκεί για να κλείσει η διαδρομή μέσω του Ομάν και να αναγκαστεί η ναυσιπλοΐα να περάσει από διαδρομές που μπορεί να ελέγχει το Ιράν, γιατί να μην το επιχειρήσει;» έγραψε το Σάββατο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, προσθέτοντας: «Το ρίσκο είναι μικρό, εφόσον η Τεχεράνη θεωρεί δεδομένο ότι οι ΗΠΑ δεν θα επιστρέψουν σε πιο επιθετικές ενέργειες».
Οι Ηνωμένες Πολιτείες απάντησαν αργά το βράδυ της Παρασκευής στην επίθεση κατά του εμπορικού πλοίου, πλήττοντας εγκαταστάσεις αποθήκευσης πυραύλων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών, καθώς και παράκτια συστήματα ραντάρ του Ιράν. Λίγες ώρες αργότερα, το Μπαχρέιν ανακοίνωσε ότι δέχθηκε επίθεση από ιρανικά drones.
Η νέα αυτή ανταλλαγή πληγμάτων απειλεί να τινάξει στον αέρα την ήδη εύθραυστη παύση των εχθροπραξιών, τη στιγμή που οι δύο πλευρές υποτίθεται ότι διαπραγματεύονται την επίλυση των βασικών τους διαφορών και την αποσαφήνιση των αμφίσημων σημείων της αρχικής συμφωνίας.
Παράλληλα, δημιουργεί ερωτήματα σχετικά με τους ισχυρισμούς του αντιπροέδρου των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, ο οποίος σε συνέντευξή του στο UnHerd δήλωσε ότι έχει δημιουργηθεί δίαυλος επικοινωνίας μεταξύ των στρατών του Ιράν και των Ηνωμένων Πολιτειών με στόχο την αποκλιμάκωση της έντασης.
Εκπρόσωπος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης διέψευσε άμεσα ότι έχει δημιουργηθεί οποιαδήποτε απευθείας γραμμή επικοινωνίας για τα Στενά του Ορμούζ, χαρακτηρίζοντας τον ισχυρισμό «απόλυτο ψέμα».
Τακτική παραχώρηση από το Ιράν
«Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν ιρανικό έδαφος και δεν έχουν σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες», ανέφερε σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ο εκπρόσωπος Χοσεΐν Μοχεμπί.
Αξιωματούχοι της ιρανικής κυβέρνησης αλλά και των ενόπλων δυνάμεων υποστηρίζουν ότι, μετά τον πόλεμο, η Τεχεράνη θα αναλάβει τη διαχείριση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, με ορισμένους να διευκρινίζουν ότι αυτό θα γίνεται σε συνεργασία με το Ομάν, που βρίσκεται στην απέναντι πλευρά των Στενών. Το Ιράν υποστηρίζει επίσης ότι έχει το δικαίωμα να επιβάλλει χρεώσεις στα διερχόμενα πλοία, διευκρινίζοντας ότι αυτές δεν θα αποτελούν διόδια αλλά αμοιβές για υπηρεσίες που δεν προσδιορίζει.
Η θέση αυτή βρίσκεται στον αντίποδα της αμερικανικής. Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, δήλωσε αυτή την εβδομάδα ότι «καμία χώρα» δεν μπορεί να επιβάλλει χρεώσεις για τη διέλευση πλοίων από τα Στενά. Ωστόσο, η διατύπωση της προσωρινής συμφωνίας εγγυάται την ελεύθερη ναυσιπλοΐα μόνο για διάστημα 60 ημερών.
«Η Ουάσιγκτον αντιμετωπίζει την ελεύθερη, χωρίς τέλη, διέλευση ως μόνιμη αρχή, ενώ η Τεχεράνη θεωρεί ότι η απαλλαγή των 60 ημερών ήταν μια τακτική παραχώρηση, την οποία αποδέχθηκε αποκλειστικά για να επιτευχθεί η συμφωνία», σχολίασε η Γκραγιέφσκι
