Δεν καταλαβαίνουμε ΑΠΟΛΥΤΩΣ τίποτα!
Του Θανάση Κ.
Αλήθειες για την παγκόσμια αγορά ενέργειας που οι περισσότεροι όχι μόνο αγνοούν — αλλά συχνά πιστεύουν τα ακριβώς αντίθετα:
— Ποιός είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός πετρελαίου στον κόσμο;
Οι Ηνωμένες Πολιτείες (όχι η Σαουδική Αραβία)….
— Ποιός είναι ο μεγαλύτερος καταναλωτής πετρελαίου;
Οι Ηνωμένες Πολιτείες! (Όχι η Κίνα…).
— Ποιός είναι ο μεγαλύτερος εξαγωγέας πετρελαϊκών προϊόντων;
Οι Ηνωμένες Πολιτείες!
— Ποιός παραμένει ταυτόχρονα και από τους μεγαλύτερους εισαγωγείς;
Πάλι οι Ηνωμένες Πολιτείες.
Και ποιός έχει τα μεγαλύτερα γνωστά αποθέματα;
Όχι η Αμερική αυτή τη φορά. Η Βενεζουέλα!
Μόνο που η Βενεζουέλα δεν λειτουργεί ως κανονικός παίκτης. Λειτουργεί μέσα σε ένα πλαίσιο κυρώσεων, πολιτικών πιέσεων και ελεγχόμενης επανένταξης στην αγορά. Με την Ουάσιγκτων πλέον να ελέγχει τις επενδύσεις προς και τις ροές από την Βενεζουέλα.
Μετά από μια στρατιωτική επιχείρηση στις πρώτες μέρες της φετινής χρονιάς, που κράτησε λίγες ώρες, ήταν ουσιαστικά αναίμακτη (για τις αμερικανικές δυνάμεις), απήγαγε ένα δικτάτορα – τον Μαδούρο – που ολόκληρη η Δύση για χρόνια είχε καταγγείλει και δεν αναγνώριζε (και που μάλλον τον “έδωσαν” οι δικοί του)…
Άρα, πέρα όλων των άλλων, οι ΗΠΑ ελέγχουν πλέον και την επανένταξη της χώρας με τα μεγαλύτερα πετρελαίκά αποθέματα…
Κι έτσι αρχίζει να φαίνεται η πραγματικότητα:
Η αγορά ενέργειας δεν είναι αυτό που νομίζουν οι περισσότεροι…
Και οι πρόσφατες εξελίξεις δεν οδηγούν εκεί που πιστεύουν οι περισσότεροι (κυρίως στην Ευρώπη)…
* Η μεγάλη ανατροπή
Μέχρι το 2008, το παιχνίδι το έλεγχαν ο OPEC+ – κυρίως η Σαουδική Αραβία και η Ρωσία.
Οι ΗΠΑ ήταν ως τότε ο μεγάλος καταναλωτής — και ο εξαρτημένος εισαγωγέας. Από κοντά αναπτυσσόταν και η Κίνα…
Και μέσα σε μια δεκαετία, όλα ανατράπηκαν.
Με την επανάσταση του σχιστολιθικού πετρελαίου — αποτέλεσμα του συνδυασμού Hydraulic fracturing και Horizontal drilling — οι ΗΠΑ αύξησαν την παραγωγή τους κατά σχεδόν 9 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως.
Όχι απλή “βελτίωση”. Σχεδόν τριπλασίασαν την εγχώρια παραγωγή τους μέσα σε λίγα χρόνια. Προσέθεσαν μια… Σαουδαραβία στην παγκόσμια αγορά!
Ανατροπή παγκόσμιας ισορροπίας. Που πολλοί στην Ευρώπη ακόμα δεν την έχουν αντιληφθεί…
* Το “παράδοξο” που δεν είναι
Οι ΗΠΑ σήμερα:
καταναλώνουν ~20 εκατ. βαρέλια την ημέρα
η Κινα~16
Και όμως:
η Κίνα εισάγει ~11
οι ΗΠΑ πολύ λιγότερο — και ταυτόχρονα εξάγουν (καθαρές εισαγωγές πετρελαίου 2,8 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα)
Γιατί;
Γιατί οι ΗΠΑ δεν είναι απλώς αγορά.
Είναι σύστημα.
Παράγουν ελαφρύ πετρέλαιο.
Εισάγουν βαρύ.
Το Διυλίζουν. Και εξάγουν τα παράγωγά του.
Δεν επιδιώκουν αυτάρκεια.
Επιδιώκουν έλεγχο.
Το ελαφρύ πετρέλαιο που παράγει η Αμερική έχει πολύ καλύτερη απόδοση σε βενζίνη και νάφτα.
Το βαρύ πετρέλαιο Σαουδαραβίας, Καναδά, Ιράν κλπ. έχει καλύτερη απόδοση σε ντήζελ, αεροπορικά καύσιμα και λοιπά παράγωγα.
Τα αμερικανικά διυλιστήρια – ιδιαίτερα στο νότο των ΗΠΑ, στον Κόλπο – ήταν φτιαγμένα να διυλίζουν βαρύ πετρέλαιο εισαγωγής.
Σήμερα αναμιγνύουν το εισαγόμενο βαρύ με το δικό τους ελαφρύ, για να επιτύχουν καλύτερη απόδοση.
Και εξάγουν το δικό τους, εισάγοντας το βαρύ πετρέλαιο απ’ έξω, για να επιτύχουν βέλτιστη ανάμιξη.
Κυρία πηγή εισαγωγής βαρέως πετρελαίου για τις ΗΠΑ, ο Καναδάς και το Μεξικό.
* Από την ανεξαρτησία στην κυριαρχία
Οι ΗΠΑ δεν μιλούν πια για “independence”.
Μιλούν για “dominance” – κυριαρχία.
Παράγουν ~13,5 εκατ. βαρέλια την ημέρα.
Περίπου όσο η Σαουδική Αραβία και το Ιράν μαζί!
Περισσότερο απ’ όσο Ρωσία και Ιράν μαζί…
Και – το σημαντικότερο – μπορούν να αυξομειώνουν (προσαρμόσουν) την παραγωγή τους ταχύτερα από οποιονδήποτε.
Δεν ελέγχουν απόλυτα την αγορά.
Αλλά μπορούν να την κατευθύνουν.
* Το κλειδί: η υπερπροσφορά
Δείτε τη μεγάλη εικόνα:
Η Βενεζουέλα με τεράστια αποθέματα αλλά περιορισμένη παραγωγή
Το Ιράν ακόμα υπό καθεστώς κυρώσεων και σε συνθήκες θαλάσσιου αποκλεισμού.
Η Ρωσία με κυρώσεις κι αυτή.
Όμως η Αμερικανική πολιτική υπό τον Τράμπ ψάχνει να βρει τρόπους να επανεντάξει και τις τρείς στη διεθνή αγορά.
— Στη Βενεζουέλα ήδη εξουδετέρωσε τον Μαδούρο και την επανεντάσσει, αν και θα χρειαστεί αρκετό χρόνο.
— Στο Ιράν επιδιώκει να εξουδετερώσει τους “σκληροπυρηνικούς φρουρούς της Επανάσταση”, το πυρηνικό πρόγραμμα και τα βαλλιστικά, με αντάλλαγμα πλήρη άρση των κυρώσεων σε βάρος του Ιράν.
— Και με τη Ρωσία επιδιώκει να τελειώσει τον Πόλεμο στην Ουκρανία με σταδιακή άρση των κυρώσεων και σε βάρος της Ρωσίας (πράγμα που έχει ήδη αρχίσει σε προσωρινή βάση…)
Όμως, όταν οι ποσότητες των χωρών που βρίσκονται σήμερα σε καθεστώς κυρώσεων επανέλθουν πλήρως στη διεθνή αγορά,
όπου οι ΗΠΑ ήδη παράγουν στο μέγιστο:
— δεν θα έχουμε πια έλλειψη
— θα έχουμε υπερπροσφορά και πίεση τιμών
Ενώ ο OPEC, μέχρι πρόσφατα κυρίαρχο καρτέλ στη διαμόρφωση των τιμών θα είναι πια αποδυναμωμένος – μετά την αποχώρηση και των Εμιράτων.
* Κι αυτό είναι το μέλλον – εντελώς αντίθετο από αυτό που βιώνουμε σήμερα ως “παρόν”:
Σήμερα οι τιμές είναι υψηλά και ανεβαίνουν (αν και δεν φαίνεται να κάνουν την αλματώδη άνοδο όπως σε προηγούμενες διεθνείς κρίσεις).
Αλλά στο εγγύς μέλλον οι τιμές θα υποχωρήσουν πολύ. Και ο ΟΠΕΚ δεν θα μπορεί πια να τις “συγκρατήσει” ελέγχοντας την προσφορά.
— Οι χώρες που βρίσκονταν τώρα υπό καθεστώς κυρώσεων θα κερδίζουν παρά το γεγονός ότι οι διεθνείς τιμές θα πέσουν. Θα πουλάνε ελεύθερα χωρίς να πληρώνουν πρίμιουμ για την παράκαμψη των σε βάρος των κυρώσεων.
— Κίνα και Ινδία θα αγοράζουν από μεγαλύτερη διεθνή προσφορά σε χαμηλότερες τιμές.
— Οι ίδιες οι ΗΠΑ θα κερδίζουν ως καταναλώτρια χώρα, αν και θα χάνουν ως παραγωγός χώρα.
Κι αν τροποποιήσουν το μίγμα τους – έχουν αυτή τη δυνατότητα – μπορούν πάντα να βελτιστοποιήσουν την απόδοσή τους και τα κέρδη τους ελαχιστοποιώντας τις ζημίες τους.
— Και η Σαουδαραβία;
Από τη μια πλευρά θα χάσει έλεγχο της παγκόσμιας αγοράς. Και βεβαίως θα εισπράττει λιγότερο από τις μειωμένες τιμές. Αλλά από την άλλη πλευρά θα κερδίσει σε σταθερότητα, σε ασφάλεια (με την εξουδετέρωση των σκληροπυρηνικών στο γειτονικό Ιράν) και σε διάρκεια. Διότι οι υδρογονάνθρακες θα κερδίσουν αρκετές δεκαετίες ακόμα, καθώς η πράσινη μετάβαση πάει πίσω.
Κι αυτό είναι το πιο σημαντικό. Με αισθητά μεγαλύτερη διεθνή προσφορά (από την άρση κυρώσεων σε Βενεζουέλα, Ιράν και Ρωσία) οι τιμές πετρελαίου-αερίου θα πέσουν πολύ, ώστε να καταστήσουν την “βεβιασμένη πράσινη μετάβαση” – εκτός από τεχνικά ανέφικτη αυτή τη στιγμή – και οικονομικά εντελώς ασύμφορη.
* Και η «πράσινη μετάβαση»;
Εδώ βρίσκεται η μεγαλύτερη παρεξήγηση.
Η πράσινη ενέργεια δεν προωθείται λόγω μελλοντικής έλλειψης πετρελαίου.
Προωθείται για τη… “σωτηρία του πλανήτη”!
Αλλά με τεχνολογίες που — ακόμη — δεν μπορούν να υποκαταστήσουν πλήρως τα ορυκτά καύσιμα.
Οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) μπορούν να λειτουργήσουν ως “συμπλήρωμα” για τους υδρογονάνθρακες. Όχι ως “υποκατάστατο”!
Ακόμα δεν μπορούν να τους υποκαταστήσουν.
Κι όποιος δεν καταλαβαίνει τη διαφορά ανάμεσα στο “συμπλήρωμα” και στο “υποκατάστατο”, δεν καταλαβαίνει τίποτα…
* Η Ευρώπη σε στρατηγικό αδιέξοδο
Η Ευρώπη είναι η μόνη που κινδυνεύει να βγει εντελώς χαμένη1
Γιατί επέλεξε:
άμεση υποκατάσταση
ταχεία απανθρακοποίηση
χωρίς ενεργειακή αυτάρκεια
Σε έναν κόσμο όμως, όπου:
η ενέργεια από υδρογονάνθρακες θα παραμένει σχετικά φθηνή
και θα ελέγχεται από άλλους
η στρατηγική αυτή συγκρούεται με την πραγματικότητα.
Και θα συγκρουστεί:
με τις ΗΠΑ
αλλά και με τη Russia
τελικά και με την Κίνα (η οποία επίσης επιθυμεί διακαώς φθηνή και σταθερή τιμή για υδρογονάνθρακες)
Η Ευρώπη θα αναγκαστεί να επανεξετάσει ταχύτατα την ενεργειακή της πολιτική.
Η ανάγκη θα την υποχρεώσει να παραμερίσει τις ιδεοληψίες της.
Πράγμα που θα γίνει όμως, με μεγάλες εσωτερικές πολιτικές τριβές…
Και το δολάριο;
Η κυριαρχία των ΗΠΑ στην αγορά πετρελαίου έχει μια ακόμη συνέπεια:
αναστέλλει την «αποδολαριοποίηση».
Γιατί;
Γιατί η ενέργεια — και ειδικά το πετρέλαιο — συνεχίζει να τιμολογείται κυρίως σε δολάρια.
Όσο οι ΗΠΑ:
ελέγχουν σημαντικό μέρος της προσφοράς
και της ροής της αγοράς
το δολάριο παραμένει ο κεντρικός άξονας.
Ειδικά η Ελλάδα θα χρειαστεί να ετοιμαστεί για ένα κόσμο που:
— Πρώτον, επιστρέφει στους υδρογονάνθρακες. Μέχρι τώρα είχαμε ταυτιστεί κι εμείς με την “πράσινη μετάβαση”…
— Δεύτερον, με μια Ευρώπη η οποία για να μην αποβιομηχανοποιηθει θα χρειαστεί να γυρίσει κι αυτή στους υδρογονάνθρακες (και στην αναβίωση της πυρηνικής ενέργειας την οποία ως πρόσφατα την παραμέριζαν).
–Τρίτον, σε μια Ευρώπη που θα αναζητά επειγόντως ίδιους ενεργειακούς πόρους. Δηλαδή νέα κοιτάσματα υδρογονανθράκων. Που υπάρχουν στην Ανατολική Μεσόγειο. Δηλαδή κυρίως στις ΑΟΖ Ελλάδας και Κύπρου.
— Με μια Τουρκία απέναντι, που θέλει πιεστικά να ελέγξει τα κοιτάσματα αυτά, δηλαδή να τα υφαρπάξει από την ελληνική (και την κυπριακή) δικαιοδοσία.
— Με το Ισραήλ παραδίπλα μας, να εντείνει την αντιπαλότητά του προς την Τουρκία, άρα να αναδεικνύεται όλο και περισσότερο ως ο κατ’ εξοχήν σύμμαχός μας στην περιοχή…
Ο παγκόσμιος γεωπολιτικός χάρτης αναδιατάσσεται.
Ο παγκόσμιος ενεργειακός χάρτης αναδιατάσσεται ακόμα ταχύτερα.
Η διαμάχη ήδη μετατοπίζεται στην περιοχή μας.
Κι εμείς, μοιάζουμε ανέτοιμοι, απροετοίμαστοι
και – συχνά – εντελώς ανυποψίαστοι.
ΥΓ. Μετά από λίγα χρόνια, θα διαβάζει κανείς τις παλαιότερες διακηρύξεις της σημερινής κυβέρνησης ότι οι υδρογονάνθρακες ήταν λέει, “ξεπερασμένοι”, και θα γελάει.
— Θα διαβάζουν οι άνθρωποι πώς διατέθηκε το Ταμείο Ανάκαμψης – κυρίως σε έργα ΑΠΕ – και θα κλαίνε.
— Θα διαβάζουν πώς τιμολογείται η ενέργεια σήμερα από το “Χρηματιστήριο Ενέργειας” και δεν θα πιστεύουν στα μάτια τους.
— Θα διαβάζουν τις “διακηρύξεις φίλιας” της Ελλάδας προς την Τουρκία, την ώρα που η Τουρκία προχωρούσε σε ελληνολιβυκό μνημόνιο και δέσμευε μόνιμα το μισό Αιγαίο και δεν θα πιστεύουν στα μάτια τους.
— Θα διαβάζουν πως κλείνουμε σήμερα ένα σύγχρονο εργοστάσιο λιγνίτη για να το μετατρέψουμε σε μονάδα φυσικού αερίου, δηλαδή πως υποκαθιστούμε φθηνό εγχώριο καύσιμο με ακριβότερο εισαγόμενο και θα παθαίνουν κατάθλιψη.
Τα τελευταία χρόνια τα κάναμε όλα λάθος.
Και τώρα προσπαθούμε να κάνουμε τα ακριβώς αντίθετα.
Και τα κάνουμε πάλι λάθος.
Αληθινό “κατόρθωμα”…
