Ενα σόκ που (ακόμα) δεν πήραμε χαμπάρι…
Του Θανάση Κ.
Μέσα στον ορυμαγδό που προκάλεσαν οι περιπέτειες του περιβόητου “καλωδίου”, στην Ελλάδα δεν πήραμε χαμπάρι ένα πραγματικό ενεργειακό σόκ – που ακόμα δεν έχει φανεί στους λογαριασμούς, αλλά έρχεται.
Και δεν αφορά μόνο την Ελλάδα, ήδη συγκλονίζει ολόκληρη την Ευρώπη…
Ας δούμε πρώτα τα δικά μας εδώ; Τον Αύγουστο, η μέση χονδρεμπορική τιμή ηλεκτρικής ενέργειας στην Ελλάδα ήταν περίπου 132 ευρώ ανά μεγαβατώρα.
Τον Οκτώβριο είχε ήδη ανέβει στα 197 ευρώ.
Στις πρώτες μέρες του Νοεμβρίου ξεπέρασε τα 284 ευρώ!
Μέσα σε τρεις μήνες, δηλαδή, υπερδιπλασιάστηκε.
Στις 9 και 10 Νοεμβρίου καταγράφηκαν ημερήσιες τιμές κοντά στα 350 και 338 ευρώ/MWh αντίστοιχα…
Από 132 τον Αύγουστο!
* Οι καταναλωτές δεν έχουν ακόμη δει ολόκληρη αυτή την αύξηση στους λογαριασμούς τους. Θα τη δουν όμως σταδιακά, ανάλογα με τα συμβόλαια προμήθειας και τον χρόνο αναπροσαρμογής των τιμολογίων.
Το ίδιο φαινόμενο καταγράφεται και στην αγορά φυσικού αερίου. Ο ευρωπαϊκός δείκτης TTF από 53,3 ευρώ/MWh τον Αύγουστο ανέβηκε στα 75,2 ευρώ τον Οκτώβριο και στα 85,3 ευρώ τον Νοέμβριο. Η τιμή του αερίου αυξήθηκε κατά περίπου 60% μέσα σε τρεις μήνες.
Και όλα αυτά χωρίς να έχει προκύψει νέα διακοπή της διέλευσης από τα Στενά του Ορμούζ. Αντίθετα η ροή εκεί είχε αποκατασταθεί. (Με πολύ υψηλότερα ασφάλιστρα φορτίων, βέβαια…)
Δεν χρειάστηκε, λοιπόν, να επαναληφθεί μια αιφνίδια φυσική διακοπή εφοδιασμού για να ξαναβρεθεί η ευρωπαϊκή αγορά σε κατάσταση συναγερμού. Αρκούσε η αβεβαιότητα, η διεθνής έκθεση της Ευρώπης και η εξάρτησή της από ένα καύσιμο του οποίου η τιμή διαμορφώνεται έξω από τα σύνορά της.
Και το οποίο ενώ η ίδια η Ευρώπη εξαρτάται από αυτό, του έχει βάλει επιπροσθέτως δυσβάστακτες επιβαρύνσεις – φόρους, που δεν υπάρχουν αλλού (σε τέτοια έκταση)…
Αυτό είναι το πραγματικό πρόβλημα. Και αυτό ακριβώς αναδεικνύει η πρόσφατη πρόταση Σαμαρά: να αξιοποιήσουμε τα εγχώρια ενεργειακά μας αποθέματα, ώστε να πάψουμε να είμαστε όμηροι των διεθνών αναταράξεων.
Η ενεργειακή αυτονομία δεν είναι σύνθημα.
Προσφέρει τρία συγκεκριμένα πλεονεκτήματα:
– μικρότερη εξάρτηση από εξωτερικές κρίσεις,
– χαμηλότερο και σταθερότερο κόστος ενέργειας
– και μεγαλύτερη ενεργειακή ασφάλεια.
Και τα τρία είναι απαραίτητα:
– Για τα νοικοκυριά.
– Για την ανταγωνιστικότητα της παραγωγής – και της οικονομίας ευρύτερα.
– Για τις ξένες επενδύσεις, που χρειάζονται σταθερό και προβλέψιμο κόστος λειτουργίας.
* Τι δείχνει η σύγκριση του κόστους
Ας δούμε τους αριθμούς. Πόσο κόστιζε – διαχρονικά – η παραγωγή μιας μεγαβατώρας ηλεκτρικής ενέργειας από φυσικό αέριο και πόσο από την λιγνιτική μονάδα της Πτολεμαΐδα V;
Η σύγκριση πρέπει να γίνει με ενιαία βάση: κόστος καυσίμου συν κόστος δικαιωμάτων εκπομπών CO₂ ανά παραγόμενη μεγαβατώρα ηλεκτρικής ενέργειας.
Η εικόνα, με βάση τις τιμές αναφοράς κάθε περιόδου, είναι αποκαλυπτική:
| Περίοδος | Φυσικό αέριο: καύσιμο + CO₂ | Πτολεμαΐδα V: καύσιμο + CO₂ |
| 2014 | περίπου 40 €/MWh | περίπου 32 €/MWh |
| 2019 | περίπου 34 €/MWh | περίπου 52 €/MWh |
| 2022 | περίπου 260 €/MWh | περίπου 111 €/MWh |
| 2025 | περίπου 90 €/MWh | περίπου 103 €/MWh |
| Νοέμβριος 2026 | περίπου 182 €/MWh | περίπου 120 €/MWh |
Τι μας λένε οι αριθμοί;
— Το 2014, η Πτολεμαΐδα ήταν ήδη οικονομικά ανταγωνιστική απέναντι στο φυσικό αέριο.
— Το 2019, όταν το αέριο ήταν φθηνό, το φυσικό αέριο είχε σαφές πλεονέκτημα.
— Το 2022, με την ενεργειακή κρίση που ακολούθησε τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, το κόστος του αερίου εκτοξεύθηκε. Παρά την πολύ μεγάλη επιβάρυνση των δικαιωμάτων CO₂, ο λιγνίτης παρέμεινε πολύ φθηνότερος.
— Το 2025 οι δύο τεχνολογίες πλησίασαν και πάλι.
— Και σήμερα η διαφορά είναι ξανά σημαντική υπέρ της Πτολεμαΐδας.
Την οποία έχουμε αχρηστεύσει – και πάμε να την καταργήσουμε εντελώς…!
* Υπάρχει, μάλιστα, ένα στοιχείο που κάνει την οικονομική αξιολόγηση της Πτολεμαΐδας ακόμη ευνοϊκότερη: η τηλεθέρμανση.
Η μονάδα διαθέτει θερμική ισχύ 140 MW για την κάλυψη αναγκών θέρμανσης. Η χρήσιμη θερμότητα που παρέχει πρέπει να συνυπολογίζεται, διότι υποκαθιστά καύσιμο, που διαφορετικά θα έπρεπε να εισαχθεί και να καταναλωθεί για θέρμανση. Η Πτολεμαΐδα δεν είναι μόνο μονάδα ηλεκτροπαραγωγής. Μπορεί να προσφέρει δύο ενεργειακά προϊόντα – όχι ένα. Κι αυτό βελτιώνει τη συνολική της αποτίμηση…
* Και υπάρχει κάτι ακόμη που πρέπει να θυμόμαστε. Από το 2014 μέχρι σήμερα, η τιμή των δικαιωμάτων εκπομπών έχει αυξηθεί περίπου δεκαπέντε φορές: από επίπεδα γύρω στα 6 ευρώ ανά τόνο CO₂ σε περίπου 90 ευρώ σήμερα!
Η Ευρώπη μόνη της έβαλε τα χεράκια της κι έβγαλε τα ματάκια της…
Με λίγο χαμηλότερο “κόστος ρύπων” η τιμή του ρεύματος στην Ευρώπη θα ήταν πολύ χαμηλότερη και πολύ σταθερότερη. (Γι’ αυτό κι έχει ήδη ξεκινήσει η συζήτηση για μείωση του κοστους ρύπων, έστω και προσωρινά…)
Παράλληλα, όμως, η τιμή αναφοράς του φυσικού αερίου είχε ανέβει 1,7 φορές πιο πάνω το 2025 σε σχέση με το 2014.
Και από τον Νοέμβριο του 2025 μέχρι τον Νοέμβριο του 2026 αυξήθηκε άλλες 2,7 φορές: από περίπου 32 σε 85-89 ευρώ/MWh!
Με άλλα λόγια, δεν ακριβαίνει μόνο το κόστος των ρύπων (για αέριο και λιγνίτη). Ακριβαίνει ιλιγγιωδώς και το κόστος του καυσίμου αερίου. Ενώ το κόστος του λιγνίτη έχει μείνει σταθερό!
Γι’ αυτό δεν μπορούμε να ξεγράψουμε τον λιγνίτη…
Το 2014, άλλωστε, η κυβέρνηση Σαμαρά είχε πετύχει με διαπραγμάτευση με την Gazprom μείωση κατά 15% της τιμής του ρωσικού φυσικού αερίου που προμηθευόταν η Ελλάδα, με αναδρομική ισχύ από τον Ιούλιο του 2013!
Όταν υπάρχει πολιτική βούληση και διαπραγματευτική ικανότητα, μπορείς να πετύχεις χειροπιαστά αποτελέσματα.
Δεν φτάνει να παρακολουθείς τις διεθνείς τιμές και μετά να μοιράζεις επιδόματα.
* Οι Γερμανοί δεν περίμεναν να τους το υποδείξει κανείς
Ας δούμε και τι κάνουν οι άλλοι: Η Γερμανία έθεσε σε λειτουργία το 2020 το Datteln 4, μια νέα, σύγχρονη μονάδα ηλεκτροπαραγωγής με λιθάνθρακα – αντίστοιχης τεχνολογίας-απόδοσης με την δική μας Πτολεμαίδα-V. Που εδώ την αχρηστεύσαμε…
Και το 2022, όταν η κρίση του φυσικού αερίου απείλησε την ενεργειακή της ασφάλεια, η Γερμανία επανέφερε στην αγορά και παλαιότερες ανθρακικές μονάδες, τόσο λιθάνθρακα όσο και λιγνίτη, για να περιορίσει την κατανάλωση αερίου.
Πρόκειται για υπόδειγμα ρεαλισμού στην ενεργειακή ασφάλεια. Οι Γερμανοί δεν δίστασαν να αξιοποιήσουν καινούργιες και παλαιότερες μονάδες όταν το απαιτούσαν οι συνθήκες. Εμείς, αντίθετα, έχουμε μια σύγχρονη λιγνιτική μονάδα, την Πτολεμαΐδα V, και την βάλαμε στο περιθώριο.
Αυτά δεν είναι καμιά “φοβερή ευρεσιτεχνία”. Είναι αυτονόητες επιλογές ενεργειακής πολιτικής σε χώρες που αντιμετωπίζουν την ασφάλεια του εφοδιασμού ως εθνική προτεραιότητα.
* Δεν έχουμε μόνο τον λιγνίτη
Η πρόταση δεν σταματά στην Πτολεμαΐδα. Η Ελλάδα διαθέτει και άλλους εγχώριους ενεργειακούς πόρους, τους οποίους δεν αξιοποιεί.
— Πρώτον, τα απορρίμματα. Ο ευρωπαϊκός μέσος όρος ενεργειακής αξιοποίησης των δημοτικών αποβλήτων που υφίστανται επεξεργασία βρίσκεται περίπου στο 25%. Χώρες όπως η Δανία, η Σουηδία, η Φινλανδία, η Ολλανδία και η Αυστρία βρίσκονται πολύ ψηλότερα. Μερικές αγγίζουν η ξεπερνάνε το 50%.
Η Ελλάδα μπορεί να θέσει στόχο το 35%. Ένα μέρος της υπολειμματικής ποσότητας μπορεί να μετατρέπεται σε ηλεκτρική ενέργεια και το υπόλοιπο σε θερμότητα για τηλεθέρμανση. Αν κάνουμε αυτό που κάνουν οι εταίροι μας μπορούμε να παράγουμε περίπου 1,2 TWh ηλεκτρικής παραγωγής, επιπλέον της εξοικονόμησης φυσικού αερίου για θέρμανση.
— Δεύτερον, τα υδροηλεκτρικά. Η ολοκλήρωση και λειτουργία έργων όπως η Μεσοχώρα και οι Συκιές, μαζί με την καλύτερη αξιοποίηση των υφιστάμενων υδροηλεκτρικών σταθμών, μπορεί να αυξήσει την εγχώρια, ελεγχόμενη παραγωγή. Μόνο η Μεσοχώρα έχει σχεδιασμένη ετήσια παραγωγή περίπου 380 GWh. Δεν είναι μικρό πράγμα να αφήνεις τέτοιες υποδομές ανενεργές, ενώ την ίδια ώρα εισάγεις ακριβό καύσιμο για να καλύψεις τις ανάγκες σου.
–Τρίτον, η αποθήκευση. Η αντλησιοταμίευση και οι μπαταρίες δεν παράγουν πρωτογενή ενέργεια. Κάνουν όμως κάτι κρίσιμο: αποθηκεύουν την ενέργεια όταν υπάρχει περίσσευμα και την επιστρέφουν στο σύστημα όταν χρειάζεται. Έτσι περιορίζουν τις περικοπές παραγωγής από ΑΠΕ, εξομαλύνουν τις αιχμές και μειώνουν τις ώρες κατά τις οποίες απαιτείται να μπαίνουν στην αγορά οι ακριβότερες μονάδες φυσικού αερίου. Στην ίδια λογική εντάσσονται και τα υβριδικά συστήματα με φωτοβολταϊκά και μπαταρίες στα σπίτια.
Κυρίως έχουμε ελεγχόμενη και “συνεχή” (μη “διαλειπτόμενη”) ενέργεια, φτηνή που μπαίνει τις κρίσιμες στιγμές στο δίκτυο και κατεβάζει το κόστος ολόκληρου του συστήματος.
Ο εφικτός στόχος είναι να υποκαταστήσουμε περίπου το ένα τρίτο της ηλεκτροπαραγωγής που σήμερα καλύπτεται από φυσικό αέριο. Η Ελλάδα παρήγαγε το 2025 περίπου 22–23 TWh ηλεκτρικής ενέργειας από φυσικό αέριο. Η υποκατάσταση 7–7,5 TWh θα περιόριζε ουσιαστικά αυτή την εξάρτηση.
Δεν μιλάμε για σχέδιο που αρχίζει από το μηδέν. Υπάρχουν ήδη μονάδες, έργα, υδροηλεκτρικές υποδομές και τεχνολογίες που μπορούν να αξιοποιηθούν ή να ολοκληρωθούν.
Με συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα πενταετίας, με κινητοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων και με αξιοποίηση διαθέσιμων ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών εργαλείων και του Πράσινου Ταμείου για τις κατάλληλες επενδύσεις αποθήκευσης και οικιακών συστημάτων, όλα αυτά μπορούν να γίνουν.
Κι αν μειώσεις τη χρήση αερίου κατά 31% μπορείς να μειώσεις το (μεταβλητό) χονδρεμπορικό κόστος πάνω από 31% – ειδικά όταν πρόκειται για τον οριακή τιμή που μπαίνει ως ακριβότερη και κλειδώνει την τελική τιμή…
* Κανείς δεν προτείνει την “κατάργηση” του φυσικού αερίου. Πολύ περισσότερο που κάποια στιγμή θα βγουν στην επιφάνεια τα δικά μας κοιτάσματα. Και τότε θα είναι εγχώρια και πολύ φθηνότερα.
Αλλά πρέπει να πάψουμε να εξαρτόμαστε τόσο ασφυκτικά από το εισαγόμενο φυσικό αέριο που έχει τεράστιες διακυμάνσεις τιμής. Να το χρησιμοποιούμε όταν είναι φθηνό και να έχουμε τη δυνατότητα να το υποκαθιστούμε όταν ακριβαίνει.
Αυτό σημαίνει ενεργειακή αυτονομία.
Σημαίνει χαμηλότερο και πιο προβλέψιμο κόστος.
Σημαίνει ασφάλεια για τα νοικοκυριά,
ανταγωνιστικότητα για την παραγωγή
και σοβαρό πλεονέκτημα για κάθε ξένο επενδυτή.
Σημαίνει ακόμα να αξιοποιήσουμε με τον καλύτερο τρόπο όλα τα εγχώρια αποθέματα.
Που τα αφήνουμε εντελώς αχρησιμοποίητα.
Όπως δεν κάνει κανείς άλλος…
Η ενέργεια δεν είναι μόνο ζήτημα τιμής.
Είναι ζήτημα εθνικής ισχύος.
Και η Ενεργειακή Πολιτική δεν είναι μόνο πρόβλημα τιμολόγησης
Είναι αίτημα εθνικής ασφάλειας και αναπτυξιακής δυναμικής.
ΥΓ. Η κυβέρνηση αυτή ΔΕΝ έχει ενεργειακή Πολιτική.
Ούτε μπορεί να αποκτήσει.
Κι όποιος δεν το κατάλαβε ακόμα,
θα το καταλάβει όταν αρχίσουν να καταφθάνουν οι νέοι λογαριασμοί…
