Καύσιμα: Περισσότερα από 53 δισ. ευρώ έχει κοστίσει στην Ευρωπαϊκή Ένωση η εκτόξευση των τιμών των καυσίμων από την έναρξη του πολέμου στο Ιράν, με το μεγαλύτερο μέρος του λογαριασμού να αφορά το ντίζελ, σύμφωνα με νέα ανάλυση της Transport & Environment (T&E).
Η ευρωπαϊκή περιβαλλοντική οργάνωση υπολογίζει ότι τα ακριβότερα καύσιμα έχουν προσθέσει κατά μέσο όρο 270 εκατ. ευρώ την ημέρα στο κόστος των οδικών μεταφορών στην ΕΕ.
Από το ποσό αυτό, τα 203 εκατ. ευρώ την ημέρα αφορούν το ντίζελ, ενώ άλλα 67 εκατ. ευρώ τη βενζίνη. Συνολικά, από τα 53 δισ. ευρώ της πρόσθετης επιβάρυνσης, περίπου 40 δισ. ευρώ αντιστοιχούν στο ντίζελ.
Οι υπολογισμοί της T&E συγκρίνουν το κόστος των καυσίμων κατά τη διάρκεια του πολέμου με την αντίστοιχη περίοδο του προηγούμενου έτους, αφού ληφθεί υπόψη ο πληθωρισμός. Η ανάλυση καλύπτει τις 28 εβδομάδες έως τις 6 Σεπτεμβρίου 2026.
Η Ευρώπη πληρώνει ακριβότερα την εξάρτησή της από το ντίζελ
Το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα έντονο στην Ευρώπη επειδή η οικονομία της παραμένει εξαιρετικά εξαρτημένη από το ντίζελ.
Σύμφωνα με την T&E, το ντίζελ και το πετρέλαιο εσωτερικής καύσης αντιστοιχούν περίπου στο 43% των πετρελαϊκών προϊόντων που καταναλώνονται στην ΕΕ, ποσοστό περίπου 16 μονάδες υψηλότερο από τον παγκόσμιο μέσο όρο και σχεδόν διπλάσιο από το αντίστοιχο των Ηνωμένων Πολιτειών.
Παράλληλα, το 38% των επιβατικών αυτοκινήτων που κυκλοφορούν στους ευρωπαϊκούς δρόμους ήταν πετρελαιοκίνητα το 2024. Το ποσοστό αυτό, σε συνδυασμό με την τεράστια χρήση ντίζελ από φορτηγά και άλλα επαγγελματικά οχήματα, καθιστά την Ευρώπη ιδιαίτερα ευάλωτη στις διεθνείς διαταραχές στην αγορά πετρελαίου.
Το 2024 οι οδικές μεταφορές απορρόφησαν περίπου 77% της κατανάλωσης ντίζελ και gasoil στην ΕΕ. Τα επιβατικά αυτοκίνητα είχαν τη μεγαλύτερη συμμετοχή και ακολουθούσαν τα βαρέα φορτηγά, τα λεωφορεία και τα βαν.
30 ευρώ ακριβότερο κάθε γέμισμα
Η κρίση μεταφράζεται πλέον άμεσα στην τσέπη των οδηγών.
Η T&E υπολογίζει ότι ο μέσος οδηγός πετρελαιοκίνητου αυτοκινήτου στην ΕΕ έχει πληρώσει περίπου 142 ευρώ περισσότερα για καύσιμα στην εξεταζόμενη περίοδο σε σύγκριση με πέρυσι.
Στις 14 Σεπτεμβρίου, ένα γέμισμα 50 λίτρων ντίζελ κόστιζε περίπου 30 ευρώ περισσότερο σε σχέση με την περίοδο πριν από την έναρξη του πολέμου.
Ακόμη μεγαλύτερη είναι η επιβάρυνση για τις οδικές εμπορευματικές μεταφορές. Ένα γερμανικό φορτηγό μεγάλων αποστάσεων έχει επιβαρυνθεί, σύμφωνα με την T&E, με περίπου 6.000 ευρώ επιπλέον σε καύσιμα κατά την εξεταζόμενη περίοδο, δηλαδή περίπου 236 ευρώ την εβδομάδα. Η T&E διευκρινίζει ότι πρόκειται για χαρακτηριστικό παράδειγμα γερμανικού φορτηγού και όχι για μέσο κόστος όλων των φορτηγών στην ΕΕ.
Ρεκόρ στις τιμές του ντίζελ
Η άνοδος δεν περιορίζεται στο επιπλέον κόστος που υπολογίζει η T&E.
Στις 14 Σεπτεμβρίου, η σταθμισμένη μέση τιμή του ντίζελ στην ΕΕ έφτασε τα 2,159 ευρώ το λίτρο, ενώ η αντίστοιχη τιμή της βενζίνης διαμορφώθηκε στα 2,063 ευρώ.
Πρόκειται και στις δύο περιπτώσεις για ιστορικά υψηλά επίπεδα στην αντίστοιχη σειρά στοιχείων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία ξεκινά το 2005.
Και η κατάσταση έχει επιδεινωθεί περαιτέρω μετά τα στοιχεία αυτά. Σε στοιχεία που κατέγραφε το Euronews στις 22 Σεπτεμβρίου, η μέση τιμή του ντίζελ έφτανε τα 2,52 ευρώ το λίτρο στη Δανία, 2,40 ευρώ στη Γαλλία και 2,36 ευρώ στην Ιταλία. Στην Ελλάδα η τιμή της βενζίνης έφτανε τα 2,20 ευρώ το λίτρο.
Γιατί το ντίζελ έχει ακριβύνει περισσότερο από το αργό
Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της σημερινής κρίσης είναι ότι δεν αυξήθηκε μόνο η τιμή του αργού πετρελαίου. Η προσφορά των έτοιμων πετρελαϊκών προϊόντων έχει επίσης περιοριστεί σημαντικά.
Ο πόλεμος έχει διαταράξει τις εξαγωγές και την παραγωγή καυσίμων από τη Μέση Ανατολή, ενώ οι επιθέσεις της Ουκρανίας σε ρωσικές εγκαταστάσεις διύλισης έχουν περιορίσει ακόμη περισσότερο τη διαθέσιμη ποσότητα ντίζελ στη διεθνή αγορά.
Σύμφωνα με την T&E, οι εξαγωγές ντίζελ και gasoil από τη Μέση Ανατολή και τη Ρωσία μειώθηκαν αθροιστικά κατά σχεδόν 75% τον Αύγουστο σε σχέση με τον ίδιο μήνα του 2025.
Ακόμη πιο ενδεικτικό είναι το λεγόμενο refining spread, δηλαδή η διαφορά ανάμεσα στην τιμή του αργού και την τιμή του επεξεργασμένου ντίζελ. Στις αρχές Σεπτεμβρίου ξεπέρασε τα 100 δολάρια το βαρέλι, ενώ σε κανονικές συνθήκες κυμαίνεται περίπου μεταξύ 10 και 30 δολαρίων.
Αυτό δείχνει ότι η αγορά δεν αντιμετωπίζει μόνο ακριβότερο αργό πετρέλαιο, αλλά και σοβαρό πρόβλημα επάρκειας διυλισμένων προϊόντων.
Τα διυλιστήρια λειτουργούν στα όριά τους
Η διεθνής αγορά έχει πλέον περιορισμένες δυνατότητες να αντιδράσει γρήγορα.
Το Reuters μετέδωσε στις 21 Σεπτεμβρίου ότι τα διυλιστήρια διεθνώς λειτουργούν κοντά στη μέγιστη δυναμικότητά τους, ενώ τα αποθέματα ντίζελ στις ΗΠΑ παραμένουν περίπου 15% κάτω από τον εποχικό μέσο όρο πενταετίας.
Την ίδια ώρα, σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται το Euronews από τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (IEA), η παγκόσμια παραγωγή διυλισμένων προϊόντων τον Ιούλιο ήταν σχεδόν 5 εκατ. βαρέλια την ημέρα χαμηλότερη από τον Ιούλιο του 2025.
Η κατάσταση γίνεται ακόμη δυσκολότερη από τα πλήγματα σε εγκαταστάσεις παραγωγής και διύλισης στη Μέση Ανατολή, καθώς και από τα προβλήματα στις θαλάσσιες μεταφορές μέσω του Ορμούζ και του Bab-el-Mandeb, που έχουν περιορίσει τη ροή φορτίων.
Νέος κίνδυνος από τις ΗΠΑ
Στην εξίσωση προστέθηκε τις τελευταίες ημέρες και ένας ακόμη παράγοντας: το ενδεχόμενο περιορισμού των αμερικανικών εξαγωγών ντίζελ.
Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε στις 22 Σεπτεμβρίου ότι υποστηρίζει την ιδέα απαγόρευσης των εξαγωγών ντίζελ από τις ΗΠΑ, καθώς οι τιμές έχουν αυξηθεί σημαντικά στην αμερικανική αγορά. Ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ είχε δηλώσει ότι η κυβέρνηση εξετάζει εάν και με ποιον τρόπο θα μπορούσε να εφαρμοστεί ένας τέτοιος περιορισμός.
Ωστόσο, την επόμενη ημέρα ο Λευκός Οίκος διέψευσε δημοσίευμα σύμφωνα με το οποίο προετοιμαζόταν απαγόρευση εξαγωγών ντίζελ διάρκειας 90 ημερών. Ο υπουργός Ενέργειας Κρις Ράιτ δήλωσε επίσης ότι μια γενική απαγόρευση δεν εξετάζεται και ότι συζητούνται τρόποι να αυξηθεί η διαθέσιμη ποσότητα καυσίμου στην αμερικανική αγορά.
Για την Ευρώπη, μια πραγματική μείωση των αμερικανικών εξαγωγών θα αποτελούσε πρόσθετη πίεση σε μια ήδη περιορισμένη παγκόσμια αγορά ντίζελ.
Ο Οκτώβριος μπορεί να αποδειχθεί κρίσιμος
Οι επόμενες εβδομάδες θεωρούνται ιδιαίτερα κρίσιμες για την αγορά.
Η ζήτηση για πετρέλαιο και ντίζελ αναμένεται να αυξηθεί καθώς μπαίνει το φθινόπωρο, με την κατανάλωση να ενισχύεται από τη θέρμανση, τις αγροτικές εργασίες και τις εμπορευματικές μεταφορές.
Την ίδια στιγμή, αρκετά διυλιστήρια πραγματοποιούν προγραμματισμένες εργασίες συντήρησης, γεγονός που περιορίζει προσωρινά την παραγωγή.
Ειδικοί της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας που μίλησαν στο Euronews Business εκτίμησαν, με βάση τα προθεσμιακά συμβόλαια ντίζελ, ότι τα περιθώρια διύλισης του ντίζελ αναμένεται να κορυφωθούν τον Οκτώβριο. Αυτό δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη ότι τότε θα κορυφωθούν και οι τιμές στα πρατήρια, αλλά καταδεικνύει την ένταση των πιέσεων στην αγορά.
Τι μπορεί να κάνει η Ευρώπη
Η T&E υποστηρίζει ότι υπάρχουν και βραχυπρόθεσμα μέτρα που θα μπορούσαν να περιορίσουν την κατανάλωση ντίζελ.
Με βάση μέτρα που έχει προτείνει στο παρελθόν ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας, η οργάνωση εκτιμά ότι ένας συνδυασμός παρεμβάσεων θα μπορούσε να περιορίσει έως και 15% τη ζήτηση ντίζελ από τα επιβατικά αυτοκίνητα.
Μεταξύ άλλων προτείνει περισσότερη τηλεργασία όπου είναι εφικτό, χαμηλότερα όρια ταχύτητας στους αυτοκινητοδρόμους, ενίσχυση των δημόσιων συγκοινωνιών και μέτρα οικονομικής οδήγησης.
Μακροπρόθεσμα, η T&E θεωρεί ότι η μετάβαση στα ηλεκτρικά αυτοκίνητα θα μπορούσε να περιορίσει την έκθεση της Ευρώπης στις διεθνείς διακυμάνσεις των τιμών πετρελαίου.
Σύμφωνα με την ίδια ανάλυση, τα περίπου 8 εκατομμύρια ηλεκτρικά αυτοκίνητα που κυκλοφορούν στην ΕΕ απέτρεψαν το 2025 την κατανάλωση περίπου 46 εκατ. βαρελιών πετρελαίου, εξοικονομώντας περίπου 2,9 δισ. ευρώ από εισαγωγές πετρελαίου.
Η κρίση δεν τελειώνει στην αντλία
Η μεγάλη αύξηση των τιμών του ντίζελ δημιουργεί ένα ευρύτερο πρόβλημα για την ευρωπαϊκή οικονομία. Το καύσιμο δεν χρησιμοποιείται μόνο από τους οδηγούς, αλλά αποτελεί βασικό κόστος για φορτηγά, αγροτικά μηχανήματα, κατασκευές και τη διακίνηση εμπορευμάτων.
Έτσι, η αύξηση των τιμών μπορεί να μεταφερθεί σταδιακά στο κόστος μεταφοράς και στη συνέχεια στις τιμές των προϊόντων.
Η σημερινή κρίση έχει, επομένως, δύο διαφορετικές διαστάσεις: από τη μία το ακριβότερο αργό λόγω του πολέμου και από την άλλη μια στενότητα στην αγορά των διυλισμένων καυσίμων, με το ντίζελ να βρίσκεται στο επίκεντρο της πίεσης. Η δεύτερη διάσταση είναι ιδιαίτερα σημαντική για την Ευρώπη, καθώς η εξάρτησή της από το ντίζελ είναι πολύ μεγαλύτερη από εκείνη άλλων μεγάλων οικονομιών.
Πηγή: skai.gr
