Grexit: Με νέο κύκλο αποκαλύψεων για το δραματικό 2015 επανήλθε το ντοκιμαντέρ του ΣΚΑΪ «Στο Χιλιοστό», φωτίζοντας άγνωστες πλευρές των διαπραγματεύσεων που κράτησαν την Ελλάδα κυριολεκτικά στην κόψη του ξυραφιού.
Ρεπορτάζ: Παντελής Χαριτάκης
Ήταν η περίοδος κατά την οποία η χώρα βρέθηκε αντιμέτωπη με το ενδεχόμενο εξόδου από το ευρώ, με τις τράπεζες υπό ασφυκτική πίεση, την κοινωνία σε αγωνία και την τότε κυβέρνηση να αναζητά εναλλακτικές διαδρομές, χωρίς όμως να υπάρχει ρεαλιστικό σχέδιο εκτός ευρωζώνης.
Στο επίκεντρο του επεισοδίου βρέθηκε η μαρτυρία του Ζαν Κλοντ Γιούνκερ, τότε προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ο οποίος αποκάλυψε ότι ο Βλαντιμίρ Πούτιν τον ενημέρωσε τηλεφωνικά πως ο Αλέξης Τσίπρας φέρεται να είχε ζητήσει οικονομική βοήθεια από τη Μόσχα. Η απάντηση του Γιούνκερ, όπως την περιέγραψε ο ίδιος, ήταν καθαρή: «Μην το κάνεις, μπορούμε να λύσουμε το πρόβλημα μόνοι μας».
Το ρωσικό χαρτί που δεν άνοιξε ποτέ
Η προσέγγιση της Μόσχας αποτέλεσε ένα από τα πιο πολυσυζητημένα παρασκήνια της περιόδου. Η τότε ελληνική κυβέρνηση επιχείρησε να δείξει ότι διαθέτει εναλλακτικές, όμως, όπως προκύπτει από τις μαρτυρίες, η Ρωσία δεν είχε πρόθεση να ανατρέψει τις γεωπολιτικές ισορροπίες.
Ο Πάνος Καμμένος, συγκυβερνήτης τότε του Αλέξη Τσίπρα, περιέγραψε με απλό τρόπο το μήνυμα που είχε δοθεί από τη ρωσική πλευρά: βοήθεια σε επίπεδο επιρροής, ναι· οικονομική διάσωση με ρούβλια, όχι. Η φράση «να κόψουμε ρούβλια, ξεχάστε το» συμπύκνωσε όλη την πραγματικότητα.
Στο tilegrafimanews.gr μίλησαν πολιτικοί αναλυτές από τη Γαλλία και τη Γερμανία, οι οποίοι εκτιμούν ότι η Μόσχα δεν θα ρίσκαρε ποτέ μια μετωπική σύγκρουση με την Ευρωπαϊκή Ένωση για χάρη της Αθήνας.
Ο Γάλλος αναλυτής Ζαν-Πιερ Νταρνί σημείωσε ότι «η Ρωσία μπορούσε να αξιοποιήσει πολιτικά την ελληνική κρίση, αλλά δεν είχε κανένα συμφέρον να γίνει ο βασικός χρηματοδότης μιας χώρας μέλους της ευρωζώνης». Από την πλευρά του, ο Γερμανός πολιτικός αναλυτής Μάρκους Βάισ εκτίμησε ότι «το 2015 ήταν περισσότερο παιχνίδι εντυπώσεων και πίεσης παρά πραγματική εναλλακτική στρατηγική».
Η πλάνη της χρηματοδότησης
Το ντοκιμαντέρ ανέδειξε και το μεγάλο χάσμα αντίληψης ανάμεσα στην Αθήνα και τους ευρωπαϊκούς θεσμούς. Η συμφωνία της 20ής Φεβρουαρίου 2015 θεωρήθηκε από την τότε κυβέρνηση ως «γέφυρα» που θα εξασφάλιζε χρόνο και χρηματοδότηση. Όμως, όπως φάνηκε στη συνέχεια, οι εταίροι δεν ήταν διατεθειμένοι να συνεχίσουν τη ροή χρήματος χωρίς συγκεκριμένες δεσμεύσεις.
Ο Νίκος Παππάς παραδέχθηκε εκ των υστέρων ότι η κυβέρνηση θεωρούσε πως η παράταση θα συνοδευόταν από χρηματοδότηση. Ωστόσο, η άλλη πλευρά πίεζε ασφυκτικά, ενώ η ρευστότητα περιοριζόταν επικίνδυνα. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα είχε τότε κομβικό ρόλο, καθώς οι αποφάσεις για τη ρευστότητα των τραπεζών καθόριζαν κάθε επόμενη κίνηση.
Κωνσταντοπούλου: «Έχανα τον ύπνο μου»
Ιδιαίτερη βαρύτητα είχε και η μαρτυρία της Ζωής Κωνσταντοπούλου. Η τότε Πρόεδρος της Βουλής περιέγραψε ότι το κείμενο της συμφωνίας της 20ής Φεβρουαρίου δεν είχε συζητηθεί ουσιαστικά και, κατά την εκτίμησή της, παραβίαζε βασικές δεσμεύσεις του ΣΥΡΙΖΑ.
Η ίδια ανέφερε ότι είπε στον Αλέξη Τσίπρα πως «αυτό είναι τρίτο μνημόνιο», με τον τότε πρωθυπουργό να της απαντά να μη χρησιμοποιεί τέτοιες λέξεις. Η μαρτυρία της δείχνει ότι ακόμη και στο εσωτερικό της κυβέρνησης υπήρχαν σοβαρές διαφωνίες, ανησυχίες και έλλειψη κοινής γραμμής.
Χάος στις διαπραγματεύσεις
Οι περιγραφές Ευρωπαίων αξιωματούχων για τις συναντήσεις με την ελληνική πλευρά είναι αποκαλυπτικές. Ο Ντέκλαν Κοστέλο, που είχε κεντρικό ρόλο στις διαπραγματεύσεις εκ μέρους των θεσμών, μίλησε για καθυστερήσεις, αναβολές, έλλειψη δομής και συναντήσεις που δεν οδηγούσαν σε αποτέλεσμα.
Σύμφωνα με τις μαρτυρίες, οι διαπραγματεύσεις γίνονταν πολλές φορές χωρίς σαφή στρατηγική, χωρίς επαρκή προετοιμασία και χωρίς πρακτικά. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και η Κομισιόν έβλεπαν την κατάσταση να επιδεινώνεται, ενώ στην Αθήνα, όπως υποστήριξαν Ευρωπαίοι αξιωματούχοι, δεν υπήρχε πάντα αίσθηση του επείγοντος.
Το μνημόνιο που έμεινε αδιάβαστο
Μία από τις πιο αιχμηρές αναφορές ήταν ότι η ελληνική πλευρά απέρριπτε δεσμεύσεις του μνημονίου χωρίς να γνωρίζει σε βάθος τι ακριβώς περιείχαν. Ο Ζαν Κλοντ Γιούνκερ μάλιστα ανέφερε ότι ζητούσε από τον Αλέξη Τσίπρα να προστατεύει τους ανθρώπους της Κομισιόν που εργάζονταν στην Ελλάδα, καθώς υπήρχαν εντάσεις και απειλές.
Ο Γερούν Ντάισελμπλουμ, τότε πρόεδρος του Eurogroup, περιέγραψε ότι το 2015 πολλοί υπουργοί Οικονομικών της ευρωζώνης είχαν αρχίσει να θεωρούν πως το κόστος της συνεχιζόμενης ελληνικής κρίσης ήταν μεγαλύτερο από το κόστος ενός Grexit.
Το συμπέρασμα των αναλυτών
Οι αναλυτές που μίλησαν στο tilegrafimanews.gr συμφωνούν ότι το 2015 ήταν μια περίοδος όπου η Ελλάδα βρέθηκε αντιμέτωπη όχι μόνο με οικονομική κρίση, αλλά και με κρίση στρατηγικής. Η χώρα έμεινε στο ευρώ, όμως το τίμημα ήταν βαρύ: capital controls, νέο μνημόνιο, πολιτική ανατροπή και βαθιά κοινωνική κόπωση.
Όπως σημείωσε ο Γερμανός Μάρκους Βάισ, «η Ελλάδα τελικά σώθηκε επειδή δεν υπήρχε βιώσιμη εναλλακτική έξω από την ευρωζώνη». Και όπως πρόσθεσε ο Γάλλος Ζαν-Πιερ Νταρνί, «το 2015 υπενθυμίζει ότι στην Ευρώπη οι συμβολισμοί έχουν σημασία, αλλά οι αριθμοί και οι θεσμοί αποφασίζουν».
Το βέβαιο είναι ότι οι αποκαλύψεις του ντοκιμαντέρ ξανανοίγουν μια δύσκολη συζήτηση για το πώς φτάσαμε τόσο κοντά στο Grexit και πόσο λεπτή ήταν τελικά η γραμμή ανάμεσα στην πολιτική διαπραγμάτευση και την εθνική περιπέτεια.
