Επιτελικό… ΜΗ κράτος! Δηλαδή, “Μπάχαλο”…
Του Θανάση Κ.
— Όταν αποκαλύφθηκε η υπόθεση των υποκλοπών,
η Κυβέρνηση ισχυρίσθηκε ότι για τις παράνομες “επισυνδέσεις” (Predator κλπ.) δεν ευθύνεται η ίδια, αλλά κάποιοι “ιδιώτες” που κινήθηκαν “αυτοβούλως”
στις παρυφές των κρατικών υπηρεσιών.
— Όταν μετά το τραγικό δυστύχημα στα Τέμπη αποκαλύφθηκε ότι έβαλαν τα τρένα να κινούνται με ταχύτητες τριπλάσιες από ό,τι στο παρελθόν, χωρίς τηλεδιοίκηση, ενδοεπικοινωνία και αυτόματη πέδηση, αποκαλύφθηκε ότι το κράτος δεν ήξερε τι έκανε…
— Όταν μετά την αποκάλυψη του σκανδάλου ΟΠΕΚΕΠΕ αποκαλύφθηκε ότι ΔΕΝ είχαν απλώς δοθεί παράνομα επιδοτήσεις σε κάποιους αγρότες, αλλά ότι είχε φτιαχτεί ολόκληρος μηχανισμός δημιουργίας χιλιάδων ψεύτικων ΑΦΜ,
σε ψεύτικους “αγρότες”, για ψεύτικα “κοπάδια”,
σε ψεύτικα “βοσκοτόπια”
και μοιράστηκαν δεκάδες εκατομμύρια (ίσως και εκατοντάδες)
σε ΜΗ αγρότες – και γι’ αυτό μπλόκαραν τελικά
τα χρήματα στους πραγματικούς δικαιούχους,
όταν αποκαλύφθηκε όλο αυτό, καταλάβαμε ότι το κράτος είχε αλωθεί!
Είτε δεν υπάρχει πια κράτος – είτε στο κενό που προέκυψε έχει δημιουργηθεί ένα περίεργο “παρακράτος” ημετέρων.
Είτε η κυβέρνηση διέλυσε την όποια δημόσια διοίκηση παρέλαβε, είτε ήταν η ίδια εντελώς ανίκανη να κάνει το παραμικρό.
Είτε όλα αυτά μαζί…
Ναι, τα κοινοτικά κονδύλια του Ταμείου Ανάκαμψης και του REPowerEU, κατάφερε και τα “μοίρασε” – όχι όλα, όχι έγκαιρα κι όχι με την καλύτερο τρόπο – αλλά αυτό δεν είναι “απόδειξη” επιτελικού κράτους,
είναι μάλλον απόδειξη “ημετερικού” παρακράτους!
Αλλά επειδή δεν θέλουμε ούτε να περιπτωσιολογούμε
ούτε να αδικούμε κανένα, ας τα πάρουμε από την αρχή…
Η κυβέρνηση εξήγγειλε το 2019 «επιτελικό κράτος».
Αλλά αυτό που τελικά οικοδόμησε ήταν θεσμοθέτηση του Χάους!
Γιατί το ελληνικό κράτος είχε πάντα γραφειοκρατία.
Είχε καθυστερήσεις.
Είχε πολυνομία.
Είχε δυσκαμψία.
Είχε πελατειακές παραμορφώσεις.
Με την εισαγωγή του, υποτιθέμενου, “επιτελικού κράτους”
καμία από τις παλιές παθογένειες δεν θεραπεύτηκε.
Αντίθετα:
Το παλιό διοικητικό χάος όχι μόνο δεν διορθώθηκε.
Αυτή τη φορά… θεσμοθετήθηκε!
Με περαιτέρω:
- κατακερματισμό αρμοδιοτήτων,
- επικάλυψη εξουσιών,
- πολλαπλασιασμό υπουργείων,
- υφυπουργών,
- αναπληρωτών,
- ειδικών γραμματειών,
- ανεξάρτητων αρχών,
- «συντονιστικών» οργάνων,
- και παράλληλων μηχανισμών.
Η Ελλάδα σήμερα διαθέτει περίπου 20 υπουργεία και 63 μέλη κυβερνητικού σχήματος. Για χώρα 10 εκατομμυρίων.
Κι εδώ αρχίζουν οι συγκρίσεις.
— Η Γερμανία λειτουργεί με 17 υπουργούς.
— Οι Ηνωμένες Πολιτείες με 15 βασικά υπουργεία.
— Η Τουρκία, μετά τις μεταρρυθμίσεις Ερντογάν μείωσε και συγκέντρωσε τη διοικητική πυραμίδα.
— Το Ισραήλ – παρά τον πολυκομματισμό του – διατηρεί ισχυρό κρατικό πυρήνα στους κρίσιμους τομείς και αυστηρά πειθαρχημένη διοικητική δομή. .
— Η Κίνα λειτουργεί ως ενιαία διοικητική αλυσίδα.
— Ακόμη και χώρες με εκτεταμένο κοινωνικό κράτος, όπως η Γαλλία ή ο Καναδάς, διατηρούν σαφή πυραμίδα διοίκησης και ευθύνης.
Η Ελλάδα έκανε το αντίθετο.
Διαίρεσε το κράτος σε μικρά επικαλυπτόμενα “φέουδα”.
Και μετά ανακάλυψε ότι χρειάζεται… «επιτελικό κέντρο»,
για να συντονίζει το χάος που η ίδια δημιούργησε.
Κι εδώ το σημαντικό δεν είναι μόνον ο αριθμός των υπουργείων
ή ο αριθμός των υπουργών.
Είναι το γεγονός ότι έχει σπάσει η ιεραρχία της διοίκησης!
Πρόκειται πια για ανεξάρτητα φέουδα, όχι για ενιαία ιεραρχική δομή.
Και με επικαλυπτόμενες αρμοδιότητες! Δηλαδή ενώ δεν υπάγονται διοικητικά ο ένας στον άλλο, ταυτόχρονα συναποφασίζουν όλοι μαζί για τα ίδια κρίσιμα ζητήματα. Θεσμοθετημένο Χάος!
* Κι ύστερα ήρθε το δεύτερο κύμα.
Οι «ανεξάρτητες αρχές».
Όχι μόνον όσες απαιτούσε η Ευρωπαϊκή Ένωση:
- για τον ανταγωνισμό,
- τα προσωπικά δεδομένα,
- τις τηλεπικοινωνίες,
- την ενέργεια,
- ή τη στατιστική αξιοπιστία.
Αλλά πολύ περισσότερες.
Γιατί η Ελλάδα δεν προσπάθησε να θεραπεύσει το κράτος της.
Προσπάθησε να αφαιρέσει αρμοδιότητες από αυτό.
— Δεν εμπιστευόμαστε το υπουργείο;
Φέρτε μιαν “Ανεξάρτητη αρχή”!
— Δεν εμπιστευόμαστε τον υπουργό;
Φέρτε ένα “Ρυθμιστή”!
— Δεν εμπιστευόμαστε τη διοίκηση;
Φέρτε ένα “Εποπτικό μηχανισμό”!
— Δεν εμπιστευόμαστε την Πολιτική;
Φτιάξτε ξεχωριστές «Ανεξάρτητες αρχές» παντού!
Και έτσι δημιουργήθηκε ένα πλέγμα:
- ρυθμιστών,
- εποπτών,
- επιτροπών,
- παρατηρητηρίων,
- συναρμοδιοτήτων,
- και αλληλοσυγκρουόμενων κέντρων εξουσίας.
Το αποτέλεσμα;
Το κράτος έπαψε να λειτουργεί ως ενιαία εκτελεστική εξουσία.
Όλοι συμμετέχουν.
Κανείς δεν κυβερνά πραγματικά.
Και τότε συνέβη το μοιραίο.
Η Εκτελεστική εξουσία αποδυναμώθηκε πλήρως.
Η Νομοθετική εξουσία αλλοτριώθηκε και υποτάχθηκε στην παραγωγή διοικητικών ρυθμίσεων.
* Και η Δικαιοσύνη;
Απλούστατα, δεν μπορούσε πια, ούτε αυτή,
να λειτουργήσει μέσα σε ένα τέτοιο λαβύρινθο.
Γιατί όταν:
- οι αρμοδιότητες επικαλύπτονται,
- οι αποφάσεις διαχέονται,
- οι υπογραφές πολλαπλασιάζονται,
- και οι αλυσίδες ευθύνης θρυμματίζονται,
τότε κανείς δεν μπορεί να εντοπιστεί ως πραγματικός υπεύθυνος.
Άντε να βρεις “ευθύνες” και “υπεύθυνους” μέσα σε τέτοιο διοικητικό κυκεώνα!
Κι έτσι φτάσαμε στο σημερινό παράδοξο:
Σκάνδαλα εμφανίζονται παντού.
Αλλά τίποτε δεν φτάνει μέχρι τέλους.
Στον ΟΠΕΚΕΠΕ παρεμβαίνει πλέον η ίδια η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία.
Και αυτό είναι ίσως το πιο βαρύ:
Διότι σημαίνει ότι το ίδιο το ελληνικό κράτος θεωρείται πια
ανίκανο να αυτο-καθαρθεί!
Από το πολύ “επιτελικό κράτος”, μας πήρε χαμπάρι και η κα. Κοβέσι…
Αποτέλεσμα: Σήμερα παράγονται ή αναδεικνύονται σκάνδαλα
περισσότερο από κάθε άλλη στιγμή στο παρελθόν,
αλλά δεν φτάνει τίποτα στην τελική διαλεύκανση και την Κάθαρση!
Δεν υπάρχει αίσθηση ολοκλήρωσης της έρευνας και απονομής δικαιοσύνης.
Υπάρχει μόνο:
- διαρκής υποψία,
- ατέρμονη εκκρεμότητα,
- θεσμική ομίχλη,
- και η οσμή της συγκάλυψης.
Κι όταν γενικεύεται η πεποίθηση ότι η διαφθορά μένει ατιμώρητη,
και η Δικαιοσύνη είτε χειραγωγείται είτε αδρανεί,
τότε επιτείνεται η “διαφθορά” ή η “οσμή διαφθοράς” –
και πολλαπλασιάζονται οι διεφθαρμένοι!
Το υποτιθέμενο «επιτελικό κράτος» κατέληξε να παράγει το ακριβώς αντίθετο από εκείνο που υποσχέθηκε.
Όχι περισσότερο έλεγχο.
Όχι περισσότερη αποτελεσματικότητα.
Όχι περισσότερη λογοδοσία.
Αλλά:
- μεγαλύτερη θεσμική σύγχυση,
- ασθενέστερη διοίκηση,
- ασαφέστερη ευθύνη,
- βαθύτερη κρίση εμπιστοσύνης,
- ένα κράτος που αδυνατεί ακόμη και να διαλευκάνει τις ίδιες του τις αποτυχίες.
Αυτό που οικοδομήθηκε τελικά ΔΕΝ είναι επιτελικό κράτος.
Είναι ένα σύστημα όπου:
- όλοι συν-διοικούν,
- όλοι συν-αποφασίζουν,
- όλοι συν-υπογράφουν,
- όλοι συν-εποπτεύουν,
- αλλά κανείς δεν ευθύνεται πραγματικά.
Ένα κράτος χωρίς καθαρή ιεραρχία.
Χωρίς διοικητικά αντανακλαστικά.
Χωρίς θεσμικά αντισώματα.
Μια ανεύθυνη “Νομαρχία” που εκλέγεται ως «τοπική αυτοδιοίκηση»,
ανίκανη να κυβερνήσει,
προορισμένη κυρίως να εφαρμόζει άνωθεν και έξωθεν εντολές!
Και ίσως αυτό να είναι τελικά το πιο επικίνδυνο:
Όχι ότι η Ελλάδα απέτυχε να αποκτήσει «επιτελικό κράτος».
Αλλά ότι κινδυνεύει να χάσει την ίδια την έννοια του κράτους.
* Επιτελικό κράτος σημαίνει πάνω απ’ όλα
μικρό και ευέλικτο σχήμα, λειτουργικό και αποδοτικό.
— “Μικρό”, που σημαίνει ενιαία κυβερνητική δομή 10 υπουργείων –
κυβέρνηση 20 υπουργών και υφυπουργών.
Με ενοποίηση αρμοδιοτήτων συνολικά και κατά υπουργείο. Να ξέρουμε κάθε στιγμή ποιός έχει αναλάβει τι, ποιός είναι υπεύθυνος για τι.
— “Ευέλικτο”, που σημαίνει συνεχή λογοδοσία προς τα πάνω και εφαρμογή-παρακολούθηση προς τα κάτω, να ξέρουμε κάθε στιγμή τι προχωρά και τι όχι, κι όταν δεν προχωρά, αν φταίει ο σχεδιασμός (που τότε πρέπει να τροποποιηθεί) ή ο ίδιος ο υπουργός (που τότε πρέπει να αλλάξει.
— “Λειτουργικό”, που σημαίνει διαχωρισμός της γραφειοκρατικής διοίκησης – πράγματα που οφείλουν να γίνονται αυτόματα χωρίς πολιτική απόφαση, έκδοση πιστοποιητικών, συντάξεων, αδειών κλπ., πράγματα που μπορούν να μετατεθούν σε ενιαία διοικητικά κέντρα ανά περιφέρεια – από την εφαρμογή πολιτικών αποφάσεων που παραμένουν ο “πυρήνας” αρμοδιότητας των υπουργείων.
— Ο έλεγχος την διοικητικών κέντρων ενιαίος και αυτόματος – και χωριστός.
— Ο έλεγχος των υπουργείων απευθείας από την κορυφή της Κυβέρνησης.
— “Αποδοτικό” (efficient), σημαίνει ότι πρέπει να εφαρμόζει συγκεκριμένους στόχους σε συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα στον μικρότερο χρόνο και με το μικρότερο κόστος. Κι ό,τι δεν δουλεύει, αλλάζει…
Σημαίνει ακόμα ότι ενοποιείται η Διοίκηση,
ενοποιείται ο Έλεγχος
και διακρίνονται πλήρως η Διοίκηση από τον Έλεγχο!
Γιατί δεν μπορεί ο “ελεγχόμενος” να είναι και “ελέγχων”.
Και διαχωρίζεται πλήρως η Διοίκηση από τη Δικαιοσύνη! Γιατί αν δεν γίνει αυτός ο διαχωρισμός, δεν θα έχουμε ούτε Διακυβέρνηση ούτε Δικαιοσύνη…
Εμείς μέχρι τώρα κάνουμε τα αντίθετα: Κατακερματίζουμε ό,τι πρέπει να ενοποιηθεί και ενοποιούμε αυτά που πρέπει να ξεχωρίζονται…
Επί χρόνια φτιάξαμε ένα κατακερματισμένο κράτος που συνεχώς υπέκυπτε στη γραφειοκρατική αδράνεια.
Τελικά φτιάξαμε κι ένα… “επιτελικό κράτος” που σίγουρα ΔΕΝ ήταν “επιτελικό” και κατέληξε να είναι και ΜΗ κράτος!
ΥΓ. Η Κυβέρνηση ακόμα… καμαρώνει για το “κατόρθωμά” της!
Την ώρα που δεν μπορεί να ελέγξει τα τρένα, τις υποκλοπές, τις κοινοτικές επιδοτήσεις στους αγρότες. Και τα “τρωκτικά” που ροκανίζουν τα πάντα και δεν πιάνονται – ούτε τιμωρούνται – ποτέ.
Αν έτσι είναι το επιτελικό κράτος, τότε το μπάχαλο πώς είναι, άραγε;
