Ο “κακός μας ο καιρός”…
Του Θανάση Κ.
Οι φετινές φωτιές έδειξαν και πάλι την ανικανότητα της κυβέρνησης και τη γύμνια του πολιτικού συστήματος συνολικότερα.
Η κυβέρνηση επικαλείται – ξανά – την “κλιματική αλλαγή”!
Η πραγματικότητα και τα στοιχεία δίνουν πολύ πιο σύνθετη εικόνα…
Το φετινό καλοκαίρι στην Ελλάδα ήταν σχετικά ήπιο. Μπορεί να είχαν “πρωτοφανείς καύσωνες” στην Γαλλία και στην Ισπανία, αλλά στην Ελλάδα οι θερμοκρασίες δεν ανέβηκαν πολύ φέτος. Μέχρι στιγμής τουλάχιστον.
Και αν δει κανείς τα στατιστικά, η συσχέτιση ανάμεσα σε πολύ θερμά καλοκαίρια και πολύ μεγάλες δασικές καταστροφές δεν είναι ούτε απόλυτη ούτε πλήρης. Υπάρχουν καλοκαίρια θερμά – όπως το 2021, και το 2023 – με πολύ μεγάλες καταστροφές, αλλά υπάρχουν και χρονιές που η θερμοκρασία ανέβηκε πολύ περισσότερο, αλλά οι δασικές καταστροφές ήταν πολύ μικρότερες:
όπως το 2024 (το πιο θερμό καλοκαίρι που έχει καταγραφεί μεταπολεμικά),
το 2012 (το δεύτερο θερμότερο καλοκαίρι από το 1960)
και, βεβαίως το 1987 (ο φονικότερος καύσωνας διαρκείας που έχει υπάρξει. Τις τρείς αυτές χρονιές που “κάηκε το σύμπαν” οι δασικές καταστροφές στην Ελλάδα ήταν το ένα τρίτο ή και ένα τέταρτο άλλων ετών, με σαφώς χαμηλότερες θερμοκρασίες.
Παρακάτω βλέπετε ένα Πίνακα όπου συσχετίζεται η ένταση θερμότητας (βάσει των χρονοσειρών του Αστεροσκοπείου Αθηνών) και των δασικών καταστροφών που υπήρξαν τότε.
Έτος
Θερμική εικόνα
Καμένη έκταση
Παρατήρηση
1987
Ιστορικός καύσωνας
~460.000 στρ.
Τεράστιες ανθρώπινες απώλειες, όχι οι μεγαλύτερες πυρκαγιές
2007
Πολύ θερμό
~2.700.000 στρ.
Η μεγαλύτερη δασική καταστροφή της σύγχρονης Ελλάδας
2012
2ο θερμότερο καλοκαίρι (κατά το Αστεροσκοπείο)
~520.000–600.000 στρ.
Σχετικά περιορισμένες καμένες εκτάσεις
2021
Πολύ θερμό
~1.300.000 στρ.
Εύβοια
2023
Εξαιρετικά θερμό
~1.700.000 στρ.
Έβρος
2024
Θερμότερο καλοκαίρι που έχει καταγραφεί
~450.000–500.000 στρ.
Πολύ μικρότερη καταστροφή από το 2023
Η θερμότητα του θέρους δεν είναι ο μόνος παράγοντας που εξηγεί τις δασικές πυρκαγιές. Είναι κυρίως το πρόσχημα ανίκανων ηγεσιών που δεν φροντίζουν να τις προλάβουν, ούτε έχουν την ετοιμότητα να τις καταστείλουν αποτελεσματικά.
* Κι όχι μόνο της τωρινής κυβέρνησης. Το 2018, επί ΣΥΡΙΖΑ, είχαμε ένα από τα πιο δροσερά καλοκαίρια. Οι απώλειες σε δασικές εκτάσεις ήταν από τις μικρότερες που έχουν σημειωθεί ποτέ. Κι όμως τότε είχαμε το πιο πολύνεκρο καλοκαίρι με τη φονική πυρκαγιά στο Μάτι. Όταν κάηκαν 104 άνθρωποι! Για λόγους που δεν είχαν σχέση με τον “καιρό”.
Και τότε η κυβέρνηση μίλαγε για “κλιματική κρίση” και “υπερθέρμανση”. Μετά το πιο δροσερό καλοκαίρι των τελευταίων ετών…
Βλέπετε τα ίδια γίνονται και τώρα με άλλη κυβέρνηση…
— Δεν φταίει η “κλιματική” αλλαγή που δεν υπάρχουν αντιπυρικές ζώνες και την τελευταία στιγμή τρέχουν να τις κατασκευάσουν. Αφότου ξεκινήσουν οι δασικές πυρκαγιές…
— Δεν φταίει η “κλιματική αλλαγή” που δεν υπάρχουν πέρα από τις αντιπυρικές ζώνες και δασικοί δρόμοι, δηλαδή πρόσβαση για τα πυροσβεστικά οχήματα μέσα στο δάσος.
— Δεν φταίει η “κλιματική αλλαγή” που δεν υπάρχουν πυροσβεστικά οχήματα με ειδικό εξοπλισμό (ερπιστριοφόρα) για να μπορούν να περάσουν σε κακοτράχαλους δασικούς δρόμους. Τα συνηθισμένα πυροσβεστικά της πόλης , δεν μπορούν να προχωρήσουν σε δασικές οδούς.
— Δεν φταίει η “κλιματική αλλαγή” που δεν υπάρχουν και ειδικά βυτιοφόρα, επίσης με ειδικό εξοπλισμό (ερπιστριοφόρα), να ανεφοδιάζουν συνεχώς τα οχήματα που επιχειρούν μέσα στο δάσος.
— Δεν φταίει η κλιματική αλλαγή που δεν υπάρχουν υδατοδεξαμενές ή πηγάδια με ενεργειακά αυτόνομες αντλίες μέσα στα δάση, να ανεφοδιάζονται συνεχώς τα βυτία.
* Όλα αυτά σημαίνουν ότι ουσιαστικά δεν υπάρχει σχεδιασμός επίγειας πυρόσβεση. Και το μόνο που απομένει είναι πια τα ιπτάμενα μέσα.
Κι είναι αλήθεια ότι τα τελευταία χρόνια προμηθευθήκαμε (με αγορές ή με leasing) πολλαπλάσια ιπτάμενα μέσα απ’ ό,τι στο παρελθόν.
Που αποδείχθηκε, όμως, ότι δεν επαρκούν.
Τα αεροσκάφη δεν σβήνουν τις μεγάλες πυρκαγιές. Τις συγκρατούν μέχρι να φτάσουν οι επίγειες δυνάμεις. Αν όμως οι επίγειες δυνάμεις δεν μπορούν να μπουν στο δάσος, τότε τα αεροσκάφη απλώς καθυστερούν την καταστροφή. Δεν την αποτρέπουν.
Τα ιπτάμενα μέσα, όσο χρήσιμα κι αν είναι, δεν επαρκούν…
* Χωρίς επίγεια κατάσβεση ουσιαστικά δεν έχουμε επαρκή καταστολή.
Ουσιαστικά το θεσμικό μας σύστημα παρεμποδίζει την διάνοιξη δρόμων μέσα στο δάσος. Και οποιαδήποτε προληπτική κοπή δένδρων μέσα στο δάσος φέρνει τις αρχές αντιμέτωπες με τα δασαρχεία.
Κι έτσι αντί να κόψουμε μερικές δεκάδες στρέμματα για να φτιάξουμε δασικούς δρόμους, αφήνουν τελικά να καούν εκατοντάδες χιλιάδες στρέμματα!
Υπάρχει η νομική πρόβλεψη (από το άρθρο 24 και το άρθρο 117 του Συντάγματος) ότι κάθε καμένη έκταση δάσους πρέπει να αναδασώνεται υποχρεωτικά.
Κι εδώ είναι το πρόβλημα. Με την εγκατάλειψη της υπαίθρου τα τελευταία 50 χρόνια, πολλές αγροτικές γαίες έμειναν αδρανείς. Κι έβγαλαν βλάστηση. Και πολλές χορτολιβαδικές εκτάσεις, που παλαιότερα χρησίμευαν ως βοσκοτόπια, επίσης εγκαταλείφθηκαν κι έβγαλαν βλάστηση: Θάμνους, πουρνάρια ακόμα και δένδρα. Όλα αυτά που δεν ήταν δάση παλαιότερα, αν κάηκαν κάποια στιγμή πρόσφατα, θεωρούνται πλέον “δαση”! Που πρέπει οπωσδήποτε να “αναδασωθούν”…
Άρα απαγορεύεται οποιαδήποτε άλλη χρήση. Κι απαγορεύεται να βοσκούν κοπάδια εκεί, γιατί ΑΝ αναδασωθούν, τα ζώα τρώνε τα μικρά δενδρύλλια…
Κάπου εκεί χάσαμε και τα βοσκοτόπια! Και η κτηνοτροφία μας μετατράπηκε κατά κύριο λόγο σε “σταβλική”, δηλαδή στηρίζεται σε (εισαγόμενες, ως επί το πλειστον) ζωοτροφές. Κι ανέβηκε δυσανάλογα το κόστος της…
Οι χορτολιβαδικές εκτάσεις (που ήταν τα φυσικά βοσκοτόπια) λειτουργούσαν παλιά ως μεγάλες αντιπυρικές “νησίδες”.
Τώρα τα θεωρούμε όλα “δάση” και τα αναδασώνουμε!
Δημιουργώντας εστίες τροφοδοσίας της επόμενης δασικής πυρκαγιάς.
Γι’ αυτά, όμως, δεν φταίει η “κλιματική αλλαγή”.
— Επίσης τα κοπάδια δεν βόσκουν πια. Γιατί η βοσκή θεωρείται ότι ακυρώνει τη αναδάσωση. Κι έτσι εμποδίζονται τα κοπάδια να καθαρίσουν και τα ίδια τα δάση! Γιατί βόσκωντας κάνουν και “φυσική αποψίλωση”.
Όσο “καταστροφική” είναι η βόσκηση σε αναδασωτέες εκτάσεις, τόσο ευεργετική και σωτήρια είναι η βόσκηση μέσα στα δάση. Γιατί τα καθαρίζει…
Και δάση που δεν τα καθαρίζει κανείς και δεν αφήνουν ούτε τα κοπάδια να μπουν και να τα αποψιλώσουν, συσσωρεύουν πολλή “καύσιμη ύλη”. Κι όταν υπάρξει δασική πυρκαγιά, δεν σταματάει με τίποτα.
Και γι’ αυτό επίσης δεν φταίει η “κλιματική αλλαγή”.
* Ακόμα παλαιότερα υπήρχαν μεγάλοι οικισμοί στην ύπαιθρο. Κι οι άνθρωποι που έμεναν μόνιμα εκεί, με τις ασχολίες τους (βόσκηση κοπαδιών, συλλογή ρητίνης, υλοτομία κλπ) καθάριζαν τα δάση. Οι οικισμοί αυτοί δεν υπάρχουν πια. Έχουν εγκαταλειφθεί. Και κανείς δεν καθαρίζει τα δάση. Που έτσι καίγονται πια πολύ πιο εύκολα.
Αλλά ούτε γι’ αυτό φταίει η “κλιματική αλλαγή”.
* Επίσης από τον καθαρισμό των δασών συλλέγεται η βιομάζα. Καθώς και από τα κατάλοιπα των καλλιεργειών. Παντού αλλού εκμεταλλεύονται τα βιομάζα ως πηγή ενέργειας. Αλλά στην Ελλάδα δεν προωθείται η εκμετάλλευση της βιομάζας. Σχεδόν “απαγορεύεται”. Κι όταν δεν υπάρχουν κίνητρα να μαζευτεί η βιομάζα τότε, μεταξύ πολλών άλλων, τα δάση μένουν ακαθάριστα. Άρα πιο εύφλεκτα σε περίπτωση πυρκαγιάς.
Κι όταν τα δάση δεν τα καθαρίζεις, δεν τα συντηρείς δεν τα προστατεύεις και έχεις απομακρύνει όλους τους ανθρώπους που παραδοσιακά τα συντηρούσαν και τα καθάριζαν, τότε τα δάση θα σου καίγονται – και γι’ αυτό δεν θα ευθύνεται μόνο το “κλίμα”….
* Η αλήθεια είναι βέβαια ότι και το σημερινό νομικό καθεστώς επιτρέπει την προστασία των δασών. Αλλά βάζοντας περιορισμούς – χρονοβόρους, κοστοβόρους και γραφειοκρατικά περίπλοκους. Δείτε μόνο τι περιβαλλοντικές και άλλες μελέτες χρειάζονται για να ανοιχθεί μια αντιπυρική ζώνη. Και πόσες εγκρίσεις.
Και μέσα σε ένα ακόμα πιο περίπλοκο – πολλές φορές και παράλογο – θεσμικό καθεστώς όπου “δάσος” θεωρείται ο,τιδήποτε κάηκε στο παρελθόν. Άρα πρέπει να αναδασωθεί οπωσδήποτε στο μέλλον! Και στο μεταξύ δεν μπορεί να έχει καμία χρήση.
* Δείτε και το τελευταίο: Στο παρελθόν, κάθε φορά που η ΝΔ έκανε πρόταση συνταγματικής αναθεώρησης, υπήρχε πρόνοια αλλαγής του άρθρου 24 και του άρθρου 117 , ώστε να μην απαγορεύονται ουσιαστικά τα βοσκοτόπια ή εργασίες προστασίας των δασών που περιλαμβάνουν προληπτική κοπή δένδρων (για δημιουργία αντιπυρικών ζωνών).
Δεν είναι αυτά καθαυτά τα άρθρα 24 και 117. Αλλά είναι η ερμηνεία τους και η νομολογία που υπάρχει σχετικώς που λειτουργούν απαγορευτικά για την προστασία των δασών. Αυτό έπρεπε να αλλάξει. Αλλά δεν αλλάζει!
Στη φετινή πρόταση συνταγματικής αναθεώρησης του κ. Μητσοτάκη, προβλέπεται μόνο να επιτρέπεται η κοπή δένδρων για εγκατάσταση Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) κυρίως ανεμογεννητριών.
Επικαλούνται τη σωστή ρήτρα του ” περιβαλλοντικού ισοδύναμου” – δηλαδή όσα δένδρα κόβονται τόσα να αντικαθίστανται. Αλλά μόνο για εγκατάσταση ΑΠΕ! Όχι για αποκατάσταση βοσκοτόπων ούτε για δημιουργία δασικών δρόμων.
Η ΝΔ – και σε αυτό – προσχώρησε στο…Σημιτιστάν! Ακόμα και σ’ αυτό…
— Εγκαταλείπει οριστικά τα βοσκοτόπια (αφού έσπασε τα μούτρα της με την “τεχνική λύση” και διέλυσε τον ΟΠΕΚΕΠΕ), αλλά δεν εγκαταλείπει τις ανεμογεννήτριες.
— Εγκαταλείπει οριστικά τον καθαρισμό των δασών, και προσφεύγει σε ιπτάμενα μέσα πυρόσβεσης που δεν μπορούν να κάνουν τη δουλειά των επίγειων τμημάτων.
— Εγκαθιστά παντού ΑΠΕ αλλά δεν αλλάζει τα παλαιωμένα δίκτυα που περνάνε μέσα από δάση και, όταν υπερφορτώνονται, προκαλούν πυρκαγιές.
Δεν θα μπω εδώ στη συζήτηση για το πόσο όλα αυτά είναι αποτελέσματα “διαφθοράς”…
Όμως σίγουρα είναι αποτελέσματα ΑΝΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ!
Πέραν πάσης αμφιβολίας πια.
ΥΓ Και σε αυτό, επίσης δεν ευθύνεται η “κακός μας ο καιρός”…
