Από το 2019 έως σήμερα, η Ελλάδα είχε την πολυτέλεια της πολιτικής σταθερότητας, η οποία σε συνδυασμό με την ορθολογική οικονομική πολιτική της κυβέρνησης, εν μέσω πρωτοφανών διεθνών κρίσεων, έχει βελτιώσει θεαματικά το προφίλ της χώρας, η οποία χαρακτηρίζεται ως παγκόσμιο success story
Γράφει ο Λουκάς Γεωργιάδης
Η οικονομία δεν είναι τίποτα περισσότερο από μια εύθραυστη κατασκευή βασισμένη στην ψυχολογία, την προσδοκία και πάνω απ’ όλα, την πίστη στην επόμενη μέρα. Όταν η κάλπη των εκλογών παραδίδει μια κυβέρνηση συνεργασίας χωρίς συμπαγή κοινοβουλευτική βάση ή, ακόμη χειρότερα, ένα κυβερνητικό σχήμα μειοψηφίας, το οικοδόμημα αυτό είναι απολύτως φυσιολογικό να δέχεται ένα βίαιο σεισμό. Δεν πρόκειται απλώς για μια αλλαγή πολιτικών προσώπων στα υπουργικά έδρανα. Είναι η στιγμή που η λέξη αβεβαιότητα μετατρέπεται από θεωρητικός όρος των οικονομικών αναλυτών σε μια ζωντανή απειλητική πραγματικότητα που εισβάλλει στις οθόνες όσων καθημερινά ασχολούνται με τις αγορές, επηρεάζοντας αρνητικά και την καθημερινότητα των πολιτών.
Η ξαφνική απώλεια της πολιτικής ορατότητας λειτουργεί ως η απόλυτη ψυχρολουσία για μια αγορά που είχε συνηθίσει στην προβλεψιμότητα. Οι διεθνείς επενδυτές, οι οποίοι αντιμετωπίζουν την Ελλάδα ως ένα success story σταθερότητας και μεταρρυθμιστικής συνέπειας, δύσκολα θα αποδεχθούν μια πορεία μέσα σε ένα… ομιχλώδες τοπίο. Αν γίνει καμιά… στραβή στις εκλογές του 2027 και μπουν στην εξίσωση οι γνωστοί πολιτικοί τυχοδιώκτες της αντιπολίτευσης, αλλά και όσοι κάνουν κόμματα από ένα… γινάτι, τότε, ο ελληνικός λαός πρέπει να ξέρει ότι θα πληρώσει το ανάλογο τίμημα.
Το δράμα της επόμενης μέρας δεν ξεκινά με κραυγές, αλλά με την απόσυρση των κεφαλαίων, με την αναβολή λήψης κρίσιμων οικονομικών αποφάσεων και με το πάγωμα των εντολών αγοράς. Η χώρα, που πάσχισε επί χρόνια να αποτινάξει το στίγμα του “μαύρου προβάτου” της Ευρώπης, μπορεί να έρθει και πάλι αντιμέτωπη με τους παλιούς… δαίμονες να γίνει κάποιο “στιγμιαίο λάθος” μέσα στο… παραβάν! Πρόσφατα, η αμερικανική Moody’s Analytics ανάδειξε για πρώτη φορά τον πολιτικό κίνδυνο στην Ελλάδα, την επόμενη μέρα των εκλογών και όσο θα πλησιάζουμε προς αυτές, ολοένα και περισσότεροι θα μας βλέπουν επιφυλακτικά. Με ό,τι συνεπάγεται κάτι τέτοιο… Ελληνικήκουλτούρα
Ο εφιάλτης της ανόδου των επιτοκίων των κρατικών τίτλων και ο τρόμος των συνεχών υποβαθμίσεων
Τα κρατικά ομόλογα θα είναι οι πρώτοι “μάρτυρες” μιας πιθανής πολιτικής “καταιγίδας”.
Πιθανή ανατροπή της πολιτικής σταθερότητας στην Ελλάδα, θα τροφοδοτήσει τον ανοδικό κύκλο των επιτοκίων και κανείς δεν μπορεί να προβλέψει πόσο πιο άσχημο μπορεί να είναι του χρόνου το κλίμα στο διεθνές περιβάλλον, επιδεινώνοντας περισσότερο την κατάσταση. Οι ξένοι διαχειριστές κεφαλαίων, βλέποντας μια κυβέρνηση μειοψηφίας να ισορροπεί σε τεντωμένο σχοινί, δεν περιμένουν να δουν αν θα πέσει, αλλά θα επιλέξουν να πουλήσουν αμέσως, μειώνοντας την έκθεση τους στο “ελληνικό ρίσκο”.
Η απόδοση του 10ετούς ομόλογου, που με τόσο κόπο είχε σταθεροποιηθεί σε λογικά επίπεδα, θα εκτιναχθεί, αν οι αγορές δεν μείνουν… ευχαριστημένες με το εκλογικό αποτέλεσμα στην Ελλάδα. Και μην ξεχνάμε, ότι αυτή τη στιγμή δανειζόμαστε φθηνότερα από τους Αμερικανούς, τους Βρετανούς, τους Γάλλους και τους Ιταλούς, οι οποίοι ανήκουν στους 7 ισχυρότερους του πλανήτη! Αν τα πράγματα δεν πάνε… καλά σε σχέση με τις προοπτικές της νέας τετραετίας, τότε το ελληνικό κράτος θα πληρώσει βαρύ τίμημα, το οποίο φυσικά, θα μεταφερθεί και στον καθένα από εμάς. Ελληνικήκουλτούρα
Όσοι… αφελείς πιστεύουν ότι τα παραπάνω αποτελούν κινδυνολογία, ας αναλογιστούν τι τους γράφαμε το 2015 για την “καταιγίδα Τσίπρα” που έρχεται, αλλά οι ίδιοι δεν την… έβλεπαν. Μάλιστα, με περισσό θράσος κουνούσαν και το… δάκτυλο, προφανώς λόγω παντελούς ανεπάρκειας να προβλέψουν τις συνέπειες του κακού που προκάλεσαν στην κάλπη, τόσο στους εαυτούς τους όσο και στη χώρα.
Τα ακριβότερα επιτόκια των κρατικών τίτλων είναι το τίμημα που θα κληθούμε να πληρώσουμε κάθε φορά που θα βγαίνουμε στις αγορές για να δανειστούμε. Κάθε μονάδα βάσης που προστίθεται στην απόδοση του ομολόγου αφαιρεί εκατομμύρια ευρώ από τον κρατικό προϋπολογισμό, χρήματα που θα μπορούσαν να κατευθυνθούν στην υγεία, την παιδεία ή τη στήριξη των ευάλωτων κοινωνικών ομάδων. Μια αδύναμη κυβέρνηση, εγκλωβισμένη ανάμεσα στις εσωτερικές της αντιθέσεις και στις πιέσεις των αγορών, συνειδητοποιεί γρήγορα ότι τα περιθώρια άσκησης κοινωνικής πολιτικής στενεύουν δραματικά. Αν δεν τον καταλαβαίνουν, θα πάρουν το μήνυμα από τις αγορές…
Η πολιτική αβεβαιότητα σε μια χώρα που πριν από μια δεκαετία ήταν στα πρόθυρα της εξόδου από την Ευρωζώνη, από τη στιγμή που θα δει τις αγορές ομολόγων να την “τιμωρούν”, πρέπει να περιμένει και την αναπόφευκτη “περιποίηση” από τους διεθνείς οίκους αξιολόγησης. Το φάσμα της υποβάθμισης από τους διεθνείς οίκους αξιολόγησης (S&P, Moody’s, Fitch κ.ά.) θα αρχίσει να πλανάται σαν δαμόκλειος σπάθη πάνω από την Αθήνα. Η επενδυτική βαθμίδα, που κατακτήθηκε με τόσες θυσίες, κινδυνεύει να μετατραπεί σε μια σύντομη παρένθεση, ξυπνώντας μνήμες από το σκοτεινό παρελθόν της περασμένης δεκαετίας.
Πυρ κατά… βούλησιν στο Χρηματιστήριο Αθηνών
Η κατάρρευση των τιμών των ομολόγων και οι προειδοποιήσεις ή οι ανακοινώσεις για υποβαθμίσεις του ελληνικού αξιόχρεου θα “κουμπώσουν” με ένα καταιγιστικό κρεσέντο πωλήσεων μετοχών στο Χρηματιστήριο Αθηνών.
Στη Λεωφόρο Αθηνών, το ενδεχόμενο πολιτικής αστάθειας ή κενού ή πολιτικής αλλαγής, μπορεί να μετατραπεί άνετα σε σκηνικό αρχαίας τραγωδίας μέσα σε λίγες ώρες από το άνοιγμα της πρώτης συνεδρίασης μετά τις εκλογές. Αν ο ελληνικός λαός κάνει άλλη μία… ανοησία, τότε ο Γενικός Δείκτης θα δείξει τον δρόμο προς την… κατάρρευση, καθώς τα stop-loss (όριο ζημιών) των θεσμικών επενδυτών θα ενεργοποιούνται το ένα μετά το άλλο.
Η έλλειψη ενός σαφούς κυβερνητικού προγράμματος και ο φόβος για την επιβολή έκτακτων φορολογικών μέτρων από μια αριστερόστροφη ή ετερόκλητη συμμαχία προκαλούν μαζικές πωλήσεις. Οι εντολές για πωλήσεις θα κυριαρχούν στις οθόνες, ενώ οι αγοραστές εξαφανίζονται, περιμένοντας να δουν πού θα σταματήσει η αιμορραγία. Η κεφαλαιοποίηση των ελληνικών επιχειρήσεων θα υποστεί μεγάλο πλήγμα, στερώντας τους πολύτιμη ρευστότητα και δύναμη, ενώ κρίσιμες επενδυτικές αποφάσεις θα ανασταλούν. Το γεγονός ότι φέτος έχουμε μεγάλες αυξήσεις κεφαλαίου από εισηγμένες εταιρείες αποτυπώνει το αυτονόητο: θέλουν να εκμεταλλευτούν το θετικό κλίμα στην αγορά για να ενισχύσουν τη θέση τους, λόγω του φόβου για μεγάλες ανατροπές μετά τις εκλογές στον κρίσιμο παράγοντα που λέγεται πολιτική σταθερότητα.
Το μεγαλύτερο πλήγμα θα υποστεί το μαλακό υπογάστριο της ελληνικής οικονομίας, δηλαδή οι τράπεζες. Οι τραπεζικές μετοχές, οι οποίες έχουν πρωταγωνιστήσει τα τελευταία χρόνια, μετά το “κώμα” στο οποίο τις είχε ρίξει ο Τσίπρας, θα δεχθούν εκ νέου σφοδρά “πυρά”. Οι επενδυτές θα αρχίσουν από τώρα να φοβούνται ότι μια πολιτικά ανίσχυρη κυβέρνηση δεν θα μπορέσει να εγγυηθεί τη σταθερότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος ή ότι θα παγώσει τις μεταρρυθμίσεις για τη διαχείριση των κόκκινων δανείων.
Η πτώση των τραπεζικών μετοχών σε ένα περιβάλλον πολιτικής αβεβαιότητας, ανατροπών και διεθνούς αναταραχής, θα περιορίσει την ικανότητα χρηματοδότησης της πραγματικής οικονομίας με ό,τι μπορεί να συνεπάγεται κάτι τέτοιο για τις επενδύσεις, την απασχόληση, την παραγωγή, τις εξαγωγές, το εμπόριο και σχεδόν για όλους τους κλάδους της οικονομίας. Η κάνουλα των πιστώσεων προς τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις θα κλείσει απότομα, προκαλώντας ασφυξία στην αγορά, την ώρα που οι προγραμματισμένες εκδόσεις εταιρικών ομολόγων και οι αυξήσεις κεφαλαίου ακυρώνονται η μία μετά την άλλη.
Στην… κατάψυξη τα ακίνητα
Οι ιστορικά υψηλές τιμές που καταγράφουν τα ακίνητα σήμερα, μπορεί να επανέλθουν σε πτωτικό περιβάλλον, αν διαταραχθεί το κλίμα στην οικονομία.
Η αγορά των ακινήτων, η οποία αποτελούσε το καταφύγιο και τον κινητήριο μοχλό της εγχώριας ανάπτυξης, θα “παγώσει” και ακόμη και τα “κοράκια” θα περιμένουν να δουν πού μπορεί να σταματήσει η πτώση, χωρίς να τοποθετούνται. Οι ξένοι επενδυτές, που μέχρι χθες αγόραζαν ολόκληρα οικοδομικά τετράγωνα στην Αθήνα ή επένδυαν εκατομμύρια σε τουριστικά θέρετρα της περιφέρειας, είναι απολύτως φυσιολογικό να κατεβάσουν ταχύτητα ή να σηκώσουν ακόμη και… χειρόφρενο.
Ακόμη χειρότερο είναι το ενδεχόμενο να προκύψει μια κυβέρνηση που θα επιδοθεί στο “σπορ” της υψηλότερης φορολόγησης των ακινήτων ή της ανατροπής κρίσιμων παραμέτρων της κτηματαγοράς, μόνο και μόνο για να πουν ότι κάνουν αριστερή πολιτική! Μια τέτοια δραματική στροφή θα χτυπήσει τον κατασκευαστικό κλάδο, οδηγώντας μεγάλα οικιστικά projects και εμπορικές αναπτύξεις που βρίσκονταν στα σκαριά στην αναστολή.
Οι ιδιοκτήτες ακινήτων, που έβλεπαν τις αξίες των περιουσιών τους να ανεβαίνουν, έρχονται αντιμέτωποι με τη σκληρή πραγματικότητα της μειωμένης ζήτησης, ενώ την ίδια στιγμή, η άνοδος των αποδόσεων των ομολόγων θα συμπαρασύρει προς τα πάνω τα επιτόκια των στεγαστικών δανείων. Για τον μέσο Έλληνα, το όνειρο της απόκτησης ιδιόκτητης στέγης θα γίνει ακόμη πιο άπιαστο, καθώς οι τράπεζες θα είναι εξαιρετικά συντηρητικές στην έγκριση νέων δανείων, φοβούμενες ένα νέο κύμα αθέτησης πληρωμών.
Σοκ στις Άμεσες Ξένες Επενδύσεις
Το πιο βαθύ και μακροχρόνιο τραύμα, που θα μπορούσε να προκαλέσει η πολιτική αστάθεια ή η εκλογή μιας “ανώμαλης” κυβέρνησης είναι οι Άμεσες Ξένες Επενδύσεις. Οι μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες που σχεδίαζαν να εγκαταστήσουν Data Centers, να επενδύσουν στην πράσινη ενέργεια ή να εξαγοράσουν εγχώριες παραγωγικές μονάδες, θα βάλουν το πλάνο τους σε φάση αναμονής. Η πολιτική αστάθεια αφαιρεί από την Ελλάδα το μοναδικό πλεονέκτημα που εκτιμούν αυτή τη στιγμή οι σοβαροί επενδυτές, δηλαδή την ασφάλεια του δικαίου και τη συνέχεια του κράτους. Οι φάκελοι των επενδύσεων θα κλείνουν και μπαίνουν στα συρτάρια, ενώ κάποιοι προορισμοί ανταγωνιστικοί προς την Ελλάδα θα αρχίζουν να φαντάζουν πιο ελκυστικοί στα μάτια των ξένων funds.
Ο “θανάσιμος” συνδυασμός πολιτικού κενού και τοξικού οικονομικού περιβάλλοντος
Μια αδύναμη κυβέρνηση συνεργασίας, αναλωμένη σε καθημερινούς εσωτερικούς συμβιβασμούς για την επιβίωση της, θα αδυνατεί να ψηφίσει κρίσιμα νομοσχέδια, που θα σχετίζονται με την περαιτέρω ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας.
Όταν η κορυφή του κράτους κλυδωνίζεται, η νευρικότητα διαχέεται γρήγορα σε ολόκληρο το οικονομικό οικοδόμημα της χώρας. Ο δείκτης καταναλωτικής εμπιστοσύνης θα βουλιάζει, καθώς τα νοικοκυριά, κυριευμένα από την ανασφάλεια για το μέλλον, θα περιορίζουν τις δαπάνες τους στα απολύτως απαραίτητα. Η κατανάλωση, που αποτελεί τη ραχοκοκαλιά του ΑΕΠ θα επιβραδυνθεί, ενώ η εικόνα στην αγορά θα γίνει χειρότερη, ιδίως, αν εξακολουθούν να υφίστανται οι πληθωριστικές τάσεις.
Αυτό που πρέπει να καταλάβουμε όλοι είναι ότι η διατάραξη του σημερινού σταθερού πολιτικού κύκλου, θα μετατρέψει την ψυχολογία στην αγορά από θετική και αισιόδοξη σε αρνητική και βαθιά απαισιόδοξη. Οι εγχώριοι επιχειρηματίες, αντί να επενδύουν στην επέκταση των δραστηριοτήτων τους, θα επιλέγουν τη συσσώρευση μετρητών για να αντιμετωπίσουν ένα αβέβαιο αύριο, ενώ θα επανέλθουν δυναμικά στο προσκήνιο και οι πολιτικές προληπτικών απολύσεων εργαζομένων, τις οποίες έχουμε ξεχάσει τα τελευταία 7 χρόνια.
Το γενικό οικονομικό περιβάλλον, όταν δεν υπάρχει πολιτική σταθερότητα, γίνεται τοξικό και χαρακτηρίζεται από έλλειψη εμπιστοσύνης και διάχυτο φόβο. Μια αδύναμη κυβέρνηση, χωρίς κοινοβουλευτική ισχύ ή μια “τραβεστί” κυβέρνηση, που είναι εκτός του πλαισίου λειτουργίας των σύγχρονων οικονομιών και αγορών, θα γίνει θεατής μιας συνεχούς διολίσθησης προς την ύφεση. Η πολιτική αστάθεια δεν είναι ένα απλό παιχνίδι εξουσίας, αλλά μια ανοιχτή πληγή που μας αφορά όλους. Σε κάθε περίπτωση οφείλουμε να γνωρίζουμε εκ των πραγμάτων ένα πράγμα: η… βλακεία μέσα στο παραβάν, πληρώνεται και μάλιστα πανάκριβα!
