Τα Κάναμε Όλα Ανάποδα!
Του Θανάση Κ.
Υπήρχε κάποτε μια απλή οικονομική λογική:
Όταν πέφτει η διεθνής τιμή της ενέργειας,
πέφτει και το ενεργειακό κόστος της οικονομίας.
Άρα:
- πέφτει το κόστος παραγωγής,
- βελτιώνεται η ανταγωνιστικότητα (στις ενεργειακά αναπτυγμένες οικονομίες),
- ανακουφίζεται η βιομηχανία,
- αυξάνονται οι επενδύσεις.
Αυτό ίσχυε παλαιότερα σχεδόν παντού.
Όμως, στην Ελλάδα της τελευταίας δεκαπενταετίας
συνέβη κάτι εντελώς διαφορετικό:
Η τιμή της ενέργειας αποσυνδέθηκε από τις διεθνείς τιμές.
Αποσυνδέθηκε μόνο προς τα κάτω – όταν η διεθνής τιμή πέφτει.
Αλλά δεν αποσυνδέθηκε προς τα πάνω – όταν η διεθνής τιμή ανεβαίνει!
Και αυτή ίσως είναι “άγνωστη” αιτία της ελληνικής αναπτυξιακής καθίζησης. Γιατί η ακριβή ενέργεια επηρεάζει ασφαλώς τη βιομηχανία, αλλά επηρεάζει και τις “υπηρεσίες”. Επηρεάζει αρνητικά τα πάντα!
Ο Πίνακας της Αλήθειας
| Έτος | Brent ($/βαρέλι) | Ρεύμα Χονδρική Ελλάδας (€/MWh) | Ρεύμα Λιανική Ελλάδας (€/kWh) | Βενζίνη 95 (€/λτ) | Diesel (€/λτ) |
|---|---|---|---|---|---|
| 2009 | 61 | 55 | 0,167 | 1,05 | 0,93 |
| 2010 | 79 | 53 | 0,175 | 1,40 | 1,18 |
| 2011 | 111 | 61 | 0,187 | 1,65 | 1,45 |
| 2012 | 112 | 63 | 0,196 | 1,72 | 1,52 |
| 2013 | 109 | 65 | 0,205 | 1,68 | 1,42 |
| 2014 | 99 | 59 | 0,207 | 1,61 | 1,33 |
| 2015 | 52 | 52 | 0,209 | 1,43 | 1,14 |
| 2016 | 44 | 50 | 0,206 | 1,38 | 1,11 |
| 2017 | 54 | 57 | 0,209 | 1,50 | 1,27 |
| 2018 | 71 | 64 | 0,213 | 1,65 | 1,43 |
| 2019 | 64 | 64 | 0,217 | 1,59 | 1,35 |
| 2020 | 42 | 58 | 0,213 | 1,29 | 1,08 |
| 2021 | 71 | 116 | 0,229 | 1,61 | 1,38 |
| 2022 | 101 | 279 | 0,268 | 2,08 | 1,95 |
| 2023 | 82 | 119 | 0,288 | 1,92 | 1,72 |
| 2024 | 81 | 101 | 0,288 | 1,95 | 1,68 |
| 2025 | 78–82 | 95–100 | 0,29 | 1,95 | 1,70 |
| 2026* | 95–102 | 135–155 | 0,31–0,33 | 2,05–2,15 | 1,90 |
(* όλες οι τιμές είναι μεσοσταθμικές για κάθε χρονιά. Για το 2026 έχουμε τις τιμές μετά την κρίση στον Περσικό. Και για την τελική τιμή ρεύματος στον καταναλωτή δεν συμπεριλαμβάνονται οι επιδοτήσεις! Το φορολογούμε για όλους – κι ύστερα το επιδοτούμε για κάποιους. Διπλή στρέβλωση…)
Τι δείχνει ο πίνακας;
Πρώτη φάση: 2009–2014
Οι διεθνείς τιμές εκτινάσσονται.
Το Brent:
- από 61 δολάρια
- πάει πάνω από 110.
Οι τιμές στην Ελλάδα ανεβαίνουν.
Αλλά ανεβαίνουν λιγότερο από αναλογικά…
Υπάρχουν ακόμα μηχανισμοί απορρόφησης απότομης ανόδου το κόστους…
Το σύστημα τότε έχει ακόμα “αμορτισέρ”, λειτουργεί σχετικά “κανονικά”.
Δεν έχουμε ακόμη:
- τεράστιο “κόστος ρύπων”,
- πλήρη στρέβλωση της αγοράς ηλεκτρισμού,
- μαζική επιδότηση ΑΠΕ,
- ή τις σημερινές “χρεώσεις εξισορρόπησης”.
Δεύτερη φάση: 2014–2020
Εδώ αρχίζει η πραγματική παράνοια.
Το πετρέλαιο καταρρέει:
- από 100+ δολάρια
- στα 40–50.
Θεωρητικά:
- η βιομηχανία έπρεπε να πάρει τεράστια ανάσα,
- το κόστος παραγωγής να πέσει,
- η ανταγωνιστικότητα να εκτοξευθεί.
Τίποτε από αυτά δεν έγινε!
Το ρεύμα:
- σχεδόν δεν υποχωρεί. Στην πραγματικότητα ανεβαίνει!
Η βενζίνη:
- πέφτει πολύ λιγότερο αναλογικά.
Το ίδιο και το ντήζελ.
Δηλαδή:
όταν οι διεθνείς τιμές ανέβαιναν, ακολουθούσαμε.
όταν κατέρρεαν, μέναμε ψηλά.
Αυτό δεν είναι αγορά.
Είναι ενεργειακή παγίδα.
* Και μετά ήλθε η “πράσινη σωτηρία”…
Μας είπαν ότι:
- τα φωτοβολταϊκά θα ρίξουν το κόστος,
- οι ανεμογεννήτριες θα φέρουν φθηνή ενέργεια,
- οι Ανανεώσιμες Πηγές (ΑΠΕ) θα δώσουν ανταγωνιστικότητα.
Τελικά τι έγινε;
Η Ελλάδα γέμισε:
- πάνελ,
- ανεμογεννήτριες,
- επιδοτήσεις,
- «πράσινα τέλη»,
- και ακριβούς λογαριασμούς.
Γιατί;
Διότι άλλο πράγμα:
το κόστος παραγωγής μιας κιλοβατώρας
και άλλο:
το συνολικό κόστος του συστήματος.
* Το πρόβλημα της διακοψιμότητας
Τα φωτοβολταϊκά και τα αιολικά είναι: “διαλείπουσες πηγές” ενέργειας.
Παράγουν:
- όταν φυσάει,
- όταν έχει ήλιο.
Όχι όταν και όσο χρειάζεται το σύστημα κάθε στιγμή.
Άρα χρειάζεσαι:
- εφεδρείες,
- μονάδες standby (εφεδρικές, εν λειτουργία)
- φυσικό αέριο (για εφεδρικές μονάδες),
- balancing, (εξισορρόπηση, όταν υπάρχει μείωση από ΑΠΕ)
- αποθήκευση,
- τεράστια δίκτυα,
- συνεχή σταθεροποίηση συχνότητας.
Και όλα αυτά:
κοστίζουν τεράστια ποσά. Κοστίζουν επιπρόσθετα ως “τρέχον κόστος”,
αλλά κοστίζουν και ως “πάγιο κόστος”: δηλαδή πρόσθετες υποδομές,
με κόστος επένδυσης, κόστος απόσβεσης κλπ.
Η “διακοψιμότητα” (intermittency) δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια.
Είναι η καρδιά του προβλήματος.
* Η μισή αλήθεια για τις “φθηνές ΑΠΕ”
Σου λένε:
«Το φωτοβολταϊκό παράγει φθηνά.»
Ναι.
Αλλά:
- όταν δεν έχει ήλιο;
- όταν πέφτει η παραγωγή απότομα;
- όταν το σύστημα χρειάζεται σταθερότητα;
- όταν πρέπει να κρατάς standby μονάδες φυσικού αερίου;
Τότε:
πληρώνεις δεύτερο και τρίτο σύστημα από πάνω.
Γι’ αυτό:
- χώρες ή περιοχές με τεράστια διείσδυση ΑΠΕ,
όπως η Καλιφόρνια,
κατέληξαν: - με πανάκριβο ρεύμα,
- τεράστιο grid cost,
- και προβλήματα σταθερότητας.
Kι αυτά τα ξέραμε στην Ελλάδα όταν αρχίσαμε να πειραματιζόμαστε, ως “μαθητευόμενοι μάγοι”, με τις ΑΠΕ…
Ή οφείλαμε να τα ξέρουμε…
* Και σαν να μην έφτανε αυτό…
Η ίδια η αγορά ηλεκτρισμού στην Ευρώπη:
συνεχίζει να τιμολογεί το ρεύμα με βάση το φυσικό αέριο!
Δηλαδή:
- ακόμα κι όταν φυσάει,
- ακόμα κι όταν έχει ήλιο,
η τελική τιμή καθορίζεται από το ακριβότερο καύσιμο που χρειάζεται για να ισορροπήσει το σύστημα.
Συνήθως:
το φυσικό αέριο.
Άρα:
- οι ΑΠΕ δεν απεξάρτησαν την Ευρώπη από το αέριο,
- απλώς δημιούργησαν ανάγκη για περισσότερο backup αερίου.
Κι όταν ήλθε η κρίση της Ουκρανίας και η Ευρώπη έχασε το φθηνό ρωσικό αέριο, το κόστος ενέργειας στην Ευρώπη συνολικά εκτοξεύθηκε. Από το 2022…
Πολύ πριν από την τελευταία κρίση στον Περσικό Κόλπο.
* Και μετά ήλθε το κόστος ρύπων
Το CO₂:
- από περίπου 9 ευρώ ο τόνος,
πήγε: - στα 80 – 90 ευρώ!
Αυτό δεν μας το “χρέωσαν” οι διεθνείς τιμές η κάποια διεθνής κρίση.
Το αποφάσισε η ίδια η ΕΕ…
Δηλαδή:
η Ευρώπη επέβαλε ενεργειακό φόρο αυτοκτονίας στον εαυτό της.
Και ποιος πληρώνει;
- η βιομηχανία,
- ο αγρότης,
- οι μεταφορές,
- η παραγωγή,
- ο καταναλωτής.
* Και τώρα το αποκορύφωμα της παράνοιας
Υποτίθεται ότι κάνουμε “στροφή στις ΑΠΕ”…
Αλλά ταυτόχρονα:
αυξάνουμε την εξάρτηση από φυσικό αέριο!
Η μετατροπή της “Πτολεμαΐδας 5” είναι το απόλυτο σύμβολο αυτής της αποτυχίας.
Αντί:
- να εξασφαλίσουμε φθηνή και εγχώρια σταθερή ενέργεια,
- να στηρίξουμε παραγωγή και βιομηχανία,
- να χτίσουμε ανταγωνιστικότητα,
κάνουμε το ακριβώς αντίθετο.
Κλείσαμε:
- λιγνίτες,
χωρίς: - storage,
- πυρηνικά,
- σοβαρά δίκτυα,
- ή εναλλακτική σταθερή βάση παραγωγής.
Και τελικά:
εξαρτιόμαστε περισσότερο από εισαγόμενο αέριο.
* Το συνολικό αποτέλεσμα:
Η Ελλάδα στη φάση των μνημονίων:
- έριξε μισθούς,
- έκανε “εσωτερική υποτίμηση”,
- διέλυσε τη μεσαία τάξη,
αλλά:
ΔΕΝ απέκτησε ανταγωνιστικότητα!
Γιατί;
Διότι:
- η Εργασία φθήνυνε,
- αλλά η Ενέργεια ακριβαίνει συνεχώς.
Και χωρίς φθηνή και σταθερή ενέργεια
δεν υπάρχει:
- βιομηχανία,
- παραγωγή,
- ανάπτυξη,
- ανταγωνιστικότητα.
* Συμπέρασμα χωρίς πολλές περιστροφές:
Αν δεν ανατραπεί πλήρως αυτή η ενεργειακή πολιτική,
ξεχάστε την ανάπτυξη!
Και στην Ελλάδα.
Και στην Ευρώπη.
Αλλά στην Ελλάδα περισσότερο απ’ ό,τι στην υπόλοιπη ΕΕ.
Γιατί εμείς εδώ:
- δεν έχουμε πυρηνικά,
- δεν έχουμε τεράστια υδροηλεκτρικά,
- ούτε βαριά βιομηχανική βάση που να απορροφά το κόστος.
Άρα:
για εμάς το ενεργειακό κόστος είναι ζήτημα εθνικής επιβίωσης.
Και δυστυχώς:
τα κάναμε όλα ανάποδα!
* Γιατί όλα αυτά έχουν νόημα σήμερα.
Όχι για να αποδοκιμάζουμε την κυβέρνηση που τα έκανε μαντάρα.
Όχι μόνο γι’ αυτό.
Όχι για να κατακρίνουμε την πολιτική της ΕΕ που… αυτοκτονεί σε slow motion. Όχι μόνο γι’ αυτό…
Αλλά γιατί αυτό που ονομάζουμε “ακρίβεια” σημαίνει ουσιαστικά ακριβή ενέργεια.
Αυτό που ονομάζουμε “συνεχής αναπτυξιακή υστέρηση” επίσης οφείλεται στην ακριβή ενέργεια, πρώτα απ’ όλα.
Και μείωση του κόστους ενέργειας στον καταναλωτή
σημαίνει – πρώτα απ’ όλα και πάνω απ’ όλα – μικρότερη φορολόγηση της ενέργειας!
Ανεξάρτητα του τι γίνεται στην Ουκρανία ή στα στενά του Ορμούζ, εμείς μπορούμε να μειώσουμε το κόστος ενέργειας στον καταναλωτή αισθητά – και άμεσα:
Με μείωση φόρων!
Αυτή τη στιγμή το μισό κόστος ενέργειας είναι φόροι!
Σε πολλές περιπτώσεις αρκετά πάνω από το μισό…
Και μείωση φόρων ενέργειας,
δεν σημαίνει μόνο μείωση εσόδων για το κράτος.
Σημαίνει και αύξηση ΑΕΠ, αύξηση ρυθμών ανάπτυξης,
άρα και αύξηση δημοσίων εσόδων. Άμεσα και μακροπρόθεσμα.
Καθώς και μείωση των επιδοτήσεων ρεύματος στους καταναλωτές. Όταν το ρεύμα φθηναίνει δεν χρειάζεται να το επιδοτείς. Εδώ εξοικονομούνται και δημόσιες δαπάνες.
Πολύ μεγάλο μέρος της “απώλειας εσόδων” από μείωση φόρων στην ενέργεια ανακτώνται μέσα στην πρώτη χρονιά. Και μετά δίνουν μεγαλύτερα δημόσια έσοδα στις επόμενες χρονιές. Με χαμηλότερους φορολογικούς συντελεστές…
* Κι αυτό που ονομάζουμε “καρτέλ” στην πραγματικότητα είναι το σύστημα τιμολόγησης της ενέργειας, το λεγόμενο “Χρηματιστήριο Ενέργειας”, που χρεώνει ως τιμή για όλους την ακριβότερη ενέργεια κάθε στιγμής!
Για το καρτέλ ευθύνεται πρωτίστως ο στρεβλός τρόπος τιμολόγησης της Ενέργειας.
Κι αυτό το έφτιαξε η ΕΕ και το εφάρμοσε με τον πιο ασφυκτικό τρόπο η κυβέρνηση. (γιατί άλλες χώρες της ΕΕ, το εφαρμόζουν πιο ελαστικά).
Αν θέλουμε να βγούμε από τη μέγγενη, χρειαζόμαστε πρώτα απ’ όλα και πάνω απ’ όλα φθηνότερη ενέργεια. Κι αυτό μπορεί να γίνει άμεσα – πριν ακόμα αλλάξει πολιτική η ΕΕ, πριν ακόμα βρούμε υδρογονάνθρακες στην Ελληνική ΑΟΖ
Η σημερινή κυβέρνηση σε άλλα πράγματα διαιώνισε και επέτεινε τις στρεβλώσεις που βρήκε, όμως στο ενεργειακό δημιούργησε πρόσθετη ασφυκτική στρέβλωση – που πριν δεν υπήρχε!
Δεν το βλέπει, δεν το καταλαβαίνει,
και ασφαλώς δεν μπορεί να το διορθώσει…
Γι’ αυτό και συνεχίζει να τα κάνει Όλα Ανάποδα….
