ΙΡΑΝ: Η Νέα Τάξη Πραγμάτων στην Τεχεράνη: Από τους Κληρικούς στους Στρατηγούς
Του Παντελή Χαριτάκη – tilegrafimanews.gr
Δύο μήνες μετά την κλιμάκωση των πολεμικών συγκρούσεων με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, η πολιτική γεωγραφία του Ιράν υφίσταται έναν ιστορικό μετασχηματισμό. Η παραδοσιακή δομή εξουσίας, που επί δεκαετίες βασιζόταν στο αδιαμφισβήτητο κύρος ενός Ανώτατου Ηγέτη, καταρρέει κάτω από το βάρος των στρατιωτικών εξελίξεων. Η απώλεια του Αλί Χαμενεΐ την πρώτη ημέρα των εχθροπραξιών δεν άφησε απλώς ένα κενό στην κορυφή, αλλά πυροδότησε μια δομική αναδιάταξη που φέρνει στο προσκήνιο το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC).
Στη θέση του εκλιπόντος ηγέτη βρίσκεται πλέον ο γιος του, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ. Ωστόσο, η εικόνα της απόλυτης εξουσίας που απέπνεε ο πατέρας του αποτελεί παρελθόν. Σύμφωνα με πηγές που έχουν γνώση των εσωτερικών διαδικασιών στην Τεχεράνη, ο Μοτζτάμπα, τραυματισμένος και απομονωμένος για λόγους ασφαλείας, λειτουργεί περισσότερο ως συμβολικό σχήμα νομιμοποίησης. Οι αποφάσεις δεν εκπορεύονται από το θρησκευτικό γραφείο, αλλά επικυρώνονται από αυτό, έχοντας ήδη ληφθεί στα επιτελεία των στρατηγών.
Η Κυριαρχία των Φρουρών και η Διάβρωση της Κληρικής Αυθεντίας
Η ιδεολογική και επιχειρησιακή στρατηγική του Ιράν δεν καθορίζεται πλέον από θεολογικές ερμηνείες, αλλά από την ψυχρή λογική της στρατιωτικής επιβίωσης. Το Υπουργείο Εξωτερικών του Ιράν συνεχίζει να αποτελεί τη διπλωματική βιτρίνα της χώρας, όμως η πραγματική ισχύς έχει μετατοπιστεί στο Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας. Εκεί, οι διοικητές των Φρουρών έχουν τον πρώτο και τον τελευταίο λόγο, παραμερίζοντας τις πιο μετριοπαθείς φωνές που στο παρελθόν αναζητούσαν διαύλους επικοινωνίας με τη Δύση.
Αυτή η μετάβαση από τη «θεϊκή εξουσία» στη «σκληρή ισχύ» αλλάζει άρδην τους κανόνες του παιχνιδιού. Ενώ ο Αμπάς Αραγτσί και ο Μοχάμεντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ προσπαθούν να διατηρήσουν ανοιχτές τις διπλωματικές γραμμές, ο διοικητής Αχμάντ Βαχίντι αναδεικνύεται στον πραγματικό διαχειριστή της κρίσης. Η παρουσία του στο πεδίο και η επιρροή του στις στρατιωτικές αποφάσεις δείχνουν ότι η Τεχεράνη δεν διαθέτει πλέον έναν ενιαίο κέντρο λήψης αποφάσεων που να κινείται με την ταχύτητα που απαιτούν οι διεθνείς διαπραγματεύσεις.
Αξιωματούχοι από το Υπουργείο Εξωτερικών του Πακιστάν, οι οποίοι μεσολαβούν στις επαφές, επισημαίνουν μια χαρακτηριστική δυσκινησία. «Η δομή είναι κατακερματισμένη», αναφέρουν. «Κάθε απάντηση απαιτεί εσωτερική συναίνεση μεταξύ διαφορετικών φατριών των Φρουρών, κάτι που καθυστερεί τις ειρηνευτικές διαδικασίες για μέρες».
Το Πυρηνικό Αδιέξοδο και οι Πιέσεις της Ουάσινγκτον
Η στάση των Φρουρών αντανακλά μια βαθιά καχυποψία προς οποιαδήποτε παραχώρηση. Στις πρόσφατες προτάσεις που κατατέθηκαν προς την Κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών, το Ιράν προσπάθησε να διαχωρίσει το πυρηνικό ζήτημα από την τρέχουσα σύρραξη. Η πρόταση για «σταδιακές συνομιλίες» απορρίφθηκε σχεδόν αμέσως από την Ουάσινγκτον, η οποία απαιτεί πλήρη δέσμευση για το πυρηνικό πρόγραμμα από την πρώτη στιγμή.
Η κατάσταση περιπλέκεται περαιτέρω από το γεγονός ότι οι ΗΠΑ βρίσκονται σε μια ευαίσθητη πολιτική περίοδο. Το Γραφείο του Προέδρου στην Ουάσινγκτον δέχεται πιέσεις για μια σκληρή στάση, καθώς οποιαδήποτε ένδειξη ευελιξίας θα μπορούσε να ερμηνευτεί ως αδυναμία. Το ίδιο ισχύει και για την ηγεσία στην Τεχεράνη: Οι Φρουροί της Επανάστασης θεωρούν ότι η υποχώρηση θα σήμανε το τέλος της ιδεολογικής τους κυριαρχίας στο εσωτερικό της χώρας.
Αναλυτές του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (IAEA) εκφράζουν ανησυχίες ότι όσο η εξουσία συγκεντρώνεται στα χέρια των στρατιωτικών, ο έλεγχος των πυρηνικών εγκαταστάσεων θα γίνεται όλο και πιο δυσχερής. Η ρητορική της «αντίστασης» υπερτερεί πλέον της διπλωματικής αναγκαιότητας, με τους σκληροπυρηνικούς του συστήματος, όπως ο Σαΐντ Τζαλιλί, να πιέζουν για ακόμα πιο ακραίες θέσεις.
Στρατηγική Επιβίωσης και ο Ρόλος του Στενού του Ορμούζ
Παρά την οικονομική αιμορραγία και τις στρατιωτικές απώλειες, το καθεστώς της Τεχεράνης επιδεικνύει μια απροσδόκητη συνοχή. Δεν υπάρχουν ορατά σημάδια λαϊκής εξέγερσης ή διάσπασης των δυνάμεων ασφαλείας. Αντίθετα, οι Φρουροί φαίνεται να χρησιμοποιούν τον πόλεμο ως ευκαιρία για να εδραιώσουν τον πλήρη έλεγχο στην κοινωνία και την οικονομία. Η στρατηγική τους επικεντρώνεται στον έλεγχο των θαλάσσιων οδών και ειδικότερα στο Στενό του Ορμούζ, το οποίο χρησιμοποιούν ως μοχλό πίεσης προς τη διεθνή κοινότητα.
Η Γραμματεία των Ηνωμένων Εθνών παρακολουθεί με ανησυχία την κατάσταση, καθώς η μετατόπιση από μια θεοκρατική σε μια στρατοκρατική διοίκηση καθιστά το Ιράν έναν πιο απρόβλεπτο παίκτη. Η επιρροή των κληρικών έχει δώσει τη θέση της στην ισχύ των όπλων, και ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, παρά τον τίτλο του, παραμένει ένας ηγέτης υπό επιτροπεία.
Σε αυτό το περιβάλλον, η επιλογή για το μέλλον του Ιράν δεν είναι πλέον μεταξύ μετριοπάθειας και σκληρής γραμμής. Είναι μια επιλογή ανάμεσα σε διαφορετικές αποχρώσεις του δογματισμού. Οι Φρουροί της Επανάστασης δεν εκτελούν απλώς τον πόλεμο· τον καθοδηγούν, διαμορφώνοντας μια νέα Ισλαμική Δημοκρατία όπου ο στρατιωτικός νόμος είναι η μόνη πραγματικότητα. Η έξοδος από τη σύγκρουση, όποτε και αν έρθει, θα βρει ένα Ιράν αγνώριστο, με τη «θεϊκή εξουσία» να έχει παραχωρήσει οριστικά τη θέση της στη σιδηρά πυγμή των στρατηγών.
