Η “Κρίση” που δεν ήλθε (ακόμα)…
Του Θανάση Κ.
Υπάρχει ένα παλιό αξίωμα στην ανάλυση διεθνών κρίσεων:
όταν κλείνει μια πετρελαϊκή στρόφιγγα, ανοίγει μια οικονομική άβυσσος.
Το έχουμε δει πολλές φορές στο παρελθόν.
Οι πετρελαϊκές κρίσεις δεν ήταν ποτέ απλές αυξήσεις τιμών. Ήταν σεισμοί που μετακινούσαν ολόκληρο το παγκόσμιο σύστημα.
— Το 1973, μετά τον πόλεμο του Γιομ Κιπούρ, το πετρέλαιο εκτοξεύθηκε.
— Το 1979, μετά την Ιρανική Επανάσταση, ακολούθησε νέο σοκ.
— Στις αρχές της δεκαετίας του 2000 και ιδιαίτερα την περίοδο 2007-2008, η μεγάλη άνοδος των τιμών του πετρελαίου συνδέθηκε με παγκόσμιες αναταράξεις.
Κοινό χαρακτηριστικό;
Οι τιμές δεν ανέβαιναν απλώς.
Πολλαπλασιάζονταν.
Σε προηγούμενες πετρελαϊκές κρίσεις μιλούσαμε για αυξήσεις της τάξης του 100%, 200%, ακόμη και 400%, με επιπτώσεις που κρατούσαν χρόνια…
Και μετά ήρθε η φετινή κρίση με το Ιράν.
Οι αναλυτές προέβλεπαν τα χειρότερα.
Και το πετρέλαιο ξεκίνησε περίπου από τα 72 δολάρια το βαρέλι (κλείσιμο 28 Φεβρουαρίου).
Έφτασε στο υψηλότερο κλείσιμο 115,6 δολάρια στις αρχές Μαΐου.
Μια άνοδος περίπου 60%.
Ακούγεται “μεγάλη”.
Αλλά η πραγματική εικόνα είναι εντελώς διαφορετική.
Το μεγαλύτερο μέρος της περιόδου κινήθηκε περίπου στην περιοχή των 100 δολαρίων (98-104 δολάρια)
Δηλαδή μια αύξηση της τάξης του 35%-40%.
Και το κυριότερο:
Για λίγους μόνο μήνες.
Όχι για χρόνια.
Όχι για μια ολόκληρη εποχή.
Όχι για ένα νέο ενεργειακό καθεστώς.
Ένα “σοκ” που, συγκρινόμενο με τα προηγούμενα,
ήταν πολύ μικρότερο, περιορισμένο και βραχύβιο.
* Και τότε συνέβη κάτι ακόμη πιο ενδιαφέρον.
Όλες οι παλιές “συνταγές” πρόβλεψης έπεσαν έξω.
Γιατί σύμφωνα με τα “παλιά εγχειρίδια”, μια μεγάλη γεωπολιτική κρίση στη Μέση Ανατολή και μια άνοδος του πετρελαίου θα έπρεπε να προκαλέσουν:
-
κατάρρευση των χρηματιστηρίων,
-
πανικό,
-
ύφεση,
-
φυγή από τις μετοχές.
Αλλά συνέβη το ακριβώς αντίθετο:
Οι βασικοί αμερικανικοί δείκτες — ο Dow Jones, ο S&P 500, ο Nasdaq — ήταν ήδη σε πολύ υψηλά επίπεδα πριν την κρίση.
Υπήρξε μια μικρή διόρθωση τις πρώτες μέρες.
Κάτω από 10%.
Και μετά;
Ανάκαμψη!
Κι ύστερα: Νέα ιστορικά υψηλά!
Ακόμη και μέσα στην περίοδο της κρίσης…
* Το παλιό μοντέλο δεν δούλεψε.
Και εδώ είναι το πραγματικό ερώτημα: Γιατί;
Μήπως επειδή η Δύση έχει πλέον “απεξαρτηθεί” από το πετρέλαιο;
Κι αυτό δεν το ήξεραν οι αναλυτές που λίγο πριν προέβλεπαν ενεργειακό Αρμαγεδδώνα;
Αυτό είναι το αφήγημα που τώρα ακούγεται…
Μόνο που η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη.
Αν η λεγόμενη “πράσινη μετάβαση” ήταν ο βασικός λόγος, τότε η Ευρώπη — που έχει προχωρήσει περισσότερο σε αυτή την κατεύθυνση — θα έπρεπε να έχει το μεγαλύτερο ενεργειακό πλεονέκτημα.
Συμβαίνει όμως το αντίθετο.
Η ενέργεια στην Ευρώπη παραμένει αισθητά ακριβότερη από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ήταν ακριβότερη πριν την κρίση. Και ανέβηκε πολύ περισσότερο κατά τη διάρκεια της κρίσης…
Η ενέργεια στην Ευρώπη παραμένει μεσοσταθμικά 50% ακριβότερη. Ή και περισσότερο. Στην βιομηχανία φτάνει και 100% ακριβότερη.
Και η διαφορά τιμής ενέργειας δεν οφείλεται μόνο στην εγχώρια παραγωγή στις ΗΠΑ, ούτε στο κόστος παραγωγής, ούτε μόνο στον διακοπτόμενο χαρακτήρα των ΑΠΕ.
Οφείλεται κυρίως στις φορολογικές επιβαρύνσεις της πράσινης μετάβασης στην Ευρώπη…
Και μέσα στις ίδιες τις ΗΠΑ, η Καλιφόρνια — μια Πολιτεία που έχει προχωρήσει πολύ περισσότερο στην “ενεργειακή μετάβαση — αντιμετωπίζει υψηλότερο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας από πολλές άλλες πολιτείες.
Άρα κάτι άλλο συμβαίνει.
* Το μεγάλο γεγονός των τελευταίων χρόνων δεν είναι ότι ο κόσμος “έφυγε” από τους υδρογονάνθρακες.
Είναι ότι άλλαξε η γεωπολιτική τους ισορροπία.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες έγιναν ο μεγαλύτερος παραγωγός πετρελαίου στον κόσμο.
Η επανάσταση του σχιστολιθικού πετρελαίου άλλαξε τους όρους του παιχνιδιού.
Η Αμερική από μεγάλος εισαγωγέας έγινε καθοριστικός παράγοντας της παγκόσμιας προσφοράς.
Και αυτό έχει τεράστιες γεωπολιτικές συνέπειες.
Η κρίση της Βενεζουέλας — χώρας με τεράστια αποθέματα αλλά περιορισμένη παραγωγική ικανότητα λόγω χρόνιας υπό-επένδυσης — και η κρίση του Ιράν έδειξαν κάτι:
Ο έλεγχος της παγκόσμιας ενεργειακής ισορροπίας δεν είναι πια μονοπώλιο των παραδοσιακών πετρελαιοπαραγωγών.
Ούτε του παλιού ΟΠΕΚ.
Η εικόνα αλλάζει.
Και αν υπάρξει τελική συμφωνία στο ιρανικό ζήτημα, με οριστική εγκατάλειψη του πυρηνικού προγράμματος και άρση κυρώσεων, η επιστροφή του ιρανικού πετρελαίου στις αγορές θα ενισχύσει ακόμη περισσότερο αυτή τη μετατόπιση.
Πολλοί προέβλεπαν κατακόρυφη άνοδο της τιμής του πετρελαίου διεθνώς. Και θα βρεθούν με μεγάλη υποχώρηση της τιμής του πετρελαίου. Και των υδρογονανθράκων γενικότερα…
Πράγμα, βέβαια, που θα θέσει σε τεράστια δοκιμασία όλες τις πολιτικές της πράσινης μετάβασης. Ιδιαίτερα στην Ευρώπη…
* Την ίδια στιγμή, η Μέση Ανατολή δεν είναι πια αυτή που ήταν.
Η προσέγγιση χωρών του Κόλπου με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, οι εξελίξεις στον Λίβανο και η αποδυνάμωση της Χεζμπολάχ δείχνουν ότι παλιές ισορροπίες έχουν μετακινηθεί.
Όχι ότι όλα λύθηκαν.
Όχι ότι η περιοχή έγινε ξαφνικά σταθερή.
Το αντίθετο.
Η ρευστότητα παραμένει μεγάλη.
Οι εκπλήξεις είναι πιθανές.
Αλλά ένα πράγμα είναι ήδη σαφές:
Το αφήγημα ότι «το Ιράν κέρδισε, οι ΗΠΑ έχασαν και το Ισραήλ αποδυναμώθηκε» ΔΕΝ ταιριάζει εύκολα με τα πραγματικά δεδομένα.
Και εδώ φτάνουμε στο μεγαλύτερο πρόβλημα της σύγχρονης ανάλυσης.
Γιατί πέφτουν τόσο συχνά έξω οι προβλέψεις;
Είναι επειδή χρησιμοποιούν παλιά εργαλεία για μια νέα εποχή;
Επειδή συνεχίζουν να διαβάζουν τον κόσμο με τα “εγχειρίδια” του προηγούμενου αιώνα;
Ή μήπως, κάποιες φορές, οι “αναλύσεις” δεν είναι ακριβώς αναλύσεις, αλλά ευσεβείς πόθοι; Η μήπως… “ασεβείς” πόθοι προπαγανδιστικών κέντρων που ασκούν αδιαφανή επιρροή;
— Κάποιοι στην Ευρώπη θέλουν τον Τράμπ να “καταρρέει” συνεχώς.
Όχι πως ο Τράμπ δεν έχει προβλήματα. Αλλά οι αντίπαλοί του στην Ευρώπη έχουν πολύ μεγαλύτερα προβλήματα.
— Κάποιοι θέλουν το Ισραήλ να “συντρίβεται”. Όχι πως δεν έχει προβλήματα και το Ισραήλ. Αλλά οι αντίπαλοι του Ισραήλ έχουν υποστεί συντριπτικά πλήγματα.
Και στο βάθος βέβαια, η προπαγάνδα της Άγκυρας. Που εχθρεύεται ανοικτά το Ισραήλ και ποντάρει στη διαιώνιση της περιφερειακής αποσταθεροποίησης…
Μάλλον πρόκειται για όλα αυτά μαζί.
Το βέβαιο είναι ένα:
Όποιος συνεχίζει να διαβάζει τον νέο κόσμο με τους χάρτες του παλιού, θα χάνει συνεχώς τα σημάδια.
Και μετά θα απορεί γιατί η πραγματικότητα δεν “επιβεβαιώνει”τις προβλέψεις του.
Κι όποιος μπερδεύει την ανάλυση με την προπαγάνδα απλώς εκτίθεται…
ΥΓ.1Δεν ξέρω τι θα γίνει με τις ενδιάμεσες εκλογές του προσεχούς Νοεμβρίου στις ΗΠΑ. Ο κανόνας είναι ότι σχεδόν πάντα το Κόμμα του Προέδρου χάνει έδαφος στις ενδιάμεσες εκλογές…
Για την ώρα όμως το πρόβλημα είναι στην Ευρώπη, όπου οι κυβερνήσεις της είναι πιο αποσταθεροποιημένες από κάθε άλλη φορά στο παρελθόν.
Από τη Βρετανία όπου έπεσε ο Στάρμερ (η Βρετανία βέβαια είναι πια εκτός ΕΕ) ως τη Γερμανία όπου ο Καγγελάριος Μέρτς δεν νοιώθει πολύ καλά τελευταία…
Και βεβαίως έρχεται και η ετήσια Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ για την οποία δεν προοιωνίζεται τίποτα καλό…
ΥΓ.2 Η παγκόσμια κρίση, που δεν ξέσπασε όταν όλοι την περίμεναν, μετά την ανάφλεξη στον Περσικό Κόλπο, μπορεί να ξεσπάσει λίγο αργότερα.
Τα αμερικανικά χρηματιστήριο, με βάση τα συμβατικά μέτρα, είναι ήδη εξαιρετικά υψηλά!
Είναι βέβαιο ότι θα υπάρξει κάποια στιγμή “διόρθωση”.
Και σοβαρή μάλιστα…
Από πέρσι – από τις αρχές του 2025 – ήταν ήδη πολύ υψηλά, πριν αναλάβει ο Πρόεδρος Τράμπ.
Κι όλοι προέβλεπαν “κατάρρευση” – ήδη από τότε…
Μετά την επιβολή δασμών εκ μέρους του, πέρσι τον Απρίλιο, πολλοί προέβλεπαν “αναπόφευκτη κατάρρευση”. Δεν ήλθε! Μετά από σύντομη διόρθωση το Χρηματιστήριο συνέχισε να ανεβαίνει…
Μετά ήλθε η κρίση με το Ιράν, φέτος. Τώρα πια όλοι προέβλεπαν “κατάρρευση”. Επίσης δεν ήλθε. Το χρηματιστήριο στη Γουόλ Στρήτ έκανε νέα ιστορικά υψηλά!
Η μεγάλη διόρθωση όμως θα έλθει. Το πότε δεν είναι σαφές.
Το τι θα την πυροδοτήσει, επίσης δεν είναι σαφές…
Το πόσο θα πλήξει τις ίδιες τις ΗΠΑ είναι άγνωστο.
Το μόνο βέβαιο είναι ότι και πάλι η Ευρώπη θα πληγεί περισσότερο…
Πράγμα που οι αναλυτές ίσως έχουν αρχίσει να το υποψιάζονται πια.
Αλλά οι προπαγανδιστές (που παριστάνουν τους “αναλυτές”)
δεν θέλουν να το ακούσουν…
ΥΓ. Και η Ελλάδα;
Καταργεί οριστικά τον λιγνίτη,
αναρωτιέται γιατί έχουμε ακρίβεια,
ασχολείται με τα σκάνδαλα (επισήμως τα αρνείται, ανεπισήμως τα συγκαλύπτει),
και γενικώς ψάχνει κατάλληλη ημερομηνία εκλογών και δημοσκοπικά “μετράει” και ξαναμετράει κόμματα που υπάρχουν,
αλλά και κόμματα που ακόμα δεν υπάρχουν.
Γενικώς… αλλού γι’ αλλού!
Τελικά η κρίση που δεν ήλθε τους περασμένους μήνες
μάλλον προεξοφλεί τις αλλεπάλληλες κρίσεις
που θα ξεσπάσουν τους επόμενους.
Παντού!
